नेवाः राष्ट्र धैगुया दसि – नेवाः संस्कृति {Newa Culture as the Evidence of the Newa Nation} - Bajracharya, Bajramuni (Cognition, 2026)
नेपाःगालय् मल्लतय्गु शासन १२ औं शदीनिसें शुरु जुल । थुपिं मल्लतय्गु शासन दुने दक्षिणपाखें १५ औं शदी वःपिं स्थितिमल्लं नेपाःगालय् शासन याःगु इलय् थःपिं नं थनया भाषा व संस्कृति नालाः नेवाः जुजु जुल । दक्षिण भारतय् ब्वलनाच्वंगु हिन्दू वर्णाश्रम ब्यवस्था लागु यात । वयांलिपा १८ औं शदी गोर्खाया जुजु पृथ्वीनारायण शाहं नेपाःगाःया मल्ल जुजुपिन्त त्याकाः नेपालमण्डल विस्तार याय्धुंकाः नेपालमण्डलया बासिन्दा नेवाःतय्त नेवाः समुदायया रुपय् स्वय्गु यात । थौं वयाः नेवाः राष्ट्रपाखें क्वहाँ वयाः समुदाय जुल । समुदायपाखें क्वहाँवयाः छगू हे नश्ल थें च्वंक जातय् लिकुंकाः ब्यवहार यात । जाति दुने नं उपजाति दय्काः वर्ण ब्यवस्था लागु जुल । थीत्यः मत्यःकथं विभक्त जुल । नेवाः खँग्वःया अर्थ संकुचन छाय्, गुकथं जुल ? जातीय छुवाछुटया भावना गुकथं ब्वलन ? थ्व च्वसुया तातुना धैगु नेवाः राष्ट्र खः, नेवाः दुने जात उपजात, छुवाछुटकथं ब्वलनाच्वंगु जातीय भेदभाव ब्राम्हणवादीतय्गु प्रभावय् लानाः ब्वलंगु खः धैगु सांस्कृतिक अभ्यासपाखें क्यनेगु खः । थुगु च्वसुपाखें नेवाः जात उपजातय् ब्वलनाच्वंगु थीत्यः थीमत्यःया भेदभाव चिलावनी । थुकिया लागि सेकेण्डरी व प्रारम्भिक स्रोत छ्यलातःगु दु । प्रारम्भिक स्रोतया रुपय् सांस्कृतिक अभ्यासय् स्वाःपिंनाप सहलह यानाः स्रोत मुंकेगु ज्या जूगु दु । लुयावःगु स्रोतयात सांस्कृतिक संरचना सिद्धान्तकथं विश्लेषण यानातःगु दु । थुगु विश्लेषणपाखें ब्राम्हणतय्गु प्रभाव लाय्न्ह्यःतक नेवाःदुने जात ब्वथलेगु व छुवाटछुटया भावना मदु । नेवाः छुं नं समुदाय व जात मखुसे राष्ट्रया पर्याय खः धैगु स्पष्ट जुइ ।