रातभरि हुरी चल्यो कथामा शून्यता–दर्शन (Śūnyatā Philosophy in the Story Rātbhari Huri Chalyo)

Abstract

यस लेखमा इन्द्रबहादुर राईद्वारा लेखिएको रातभरि हुरी चल्यो कथाभित्र प्रयुक्त नागार्जुनको शून्यता दर्शनसँग सम्बन्धित प्रसङ्गलाई पहिल्याएर विश्लेषण गरिएको छ । कथामा प्रस्तुत गरिएको प्राकृतिक हुरीको परिवेश र अन्य परिवेशभित्र पात्रका माध्यमबाट प्रस्तुत गरिएको दर्शनलाई कथानक, मूल्याङ्कन, परिणाम र कथान्तकका आधारमा निष्कर्ष निकालिएको छ । कथाको बाह्य परिवेशका कारण कथाका पात्रको अन्तर्मनमा मानसिक हुरी चल्दछ । यी दुई प्राकृतिक र मानसिक हुरी बिचको सापेक्षिक सम्बन्धले जीवनका कार्य, अनुभव, धारणा, आवेग, व्यवहार आदिमा प्रभाव पारेका छन् । ती प्रभाव परेका विषयहरू परिस्थितिजन्य हुने तथा कार्यकारण शृङ्खला भएकाले ती स्वभावरहित हुन्छन् भन्ने तथ्य प्रस्ट छ । स्वभावरहित तथा सापेक्षिक हुनु नै नागार्जुनको शून्यतादर्शन हो । कालेका बाबु र कालेकी आमाको दैनिक जीवन, आपसी संवाद, र परिस्थितिको उतारचढावलाई मध्यम मार्गीय दृष्टिकोणबाट हेर्दा कथामा प्रतीत्यसमुत्पाद र शून्यतादर्शन प्रयोग भएको स्पष्ट छ । पात्रमा उत्पन्न भएको विचार, त्यस विचारले उत्पन्न गरेको निर्णय र व्यावहारिक परिस्थितिको प्रभावमा विषयवस्तु परिवर्तनशील छ । परिवर्तनशीलतालाई प्रतीत्यसमुत्पादले दार्शनिक रूपमा व्याख्या गरेको छ । यसरी कथाले जीवनका घटना, मानवीय भावना र प्राकृतिक परिवर्तनलाई मध्यमार्गी, परस्पर निर्भर र निःस्वभाव भएको प्रमाणित गरेको छ । यो शून्यता दर्शनको मूल सार हो । यही सारलाई कथाले विषयवस्तु, पात्र, परिवेश आदिका माध्यमबाट प्रस्तुत गरेको छ । (This article analyzes the aspects of Nāgārjuna’s philosophy of Śūnyatā employed in Indra Bahadur Rai’s story Rātbhari Huri Chalyo. The philosophical ideas presented through the natural setting of the storm and other settings depicted through the characters are examined, and conclusions are drawn on the basis of the plot, evaluation, outcome, and ending of the story. The external environment of the story gives rise to a mental storm within the minds of the characters. The relative relationship between these two storms—natural and mental—affects human activities, experiences, perceptions, emotions, and behaviour. It is evident that these affected phenomena are situational and devoid of inherent nature because they arise through a chain of causes and conditions. According to Nāgārjuna, being devoid of inherent nature and existing only in dependence on other conditions constitutes the philosophy of Śūnyatā. From the perspective of the Middle Way, the daily life, mutual conversations, and changing circumstances of Kāle’s father and Kāle’s mother clearly demonstrate the use of pratītyasamutpāda (dependent origination) and the philosophy of Śūnyatā in the story. The subject matter remains changeable under the influence of the thoughts arising in the characters, the decisions produced by those thoughts, and practical circumstances. This changeability is philosophically explained through pratītyasamutpāda. Thus, the story demonstrates that the events of life, human emotions, and natural changes are middle-way, interdependent, and devoid of inherent nature. This is the fundamental essence of the philosophy of Śūnyatā, which the story presents through its subject matter, characters, setting, and other literary elements.)