लाब्छी क्षेत्रको बौद्ध संस्कृति र मिलारेपा - Mishra, Bijaya Prasad; Parajuli, Kalpana (Journal of Buddhist Studies (T.U.), 2025)
सन् १०४० मा तिब्बतको केरूङ नजिकै क्याङाचा भन्ने ठाउँमा जन्मेका मिलारेपा आफ्नो उमेरको ४० वर्षतिर दोलखा जिल्लाको उत्तरी भेगमा पर्ने बिगु गाउँ पालिकाको वडा नम्बर १ को लाब्छी क्षेत्रमा आएका थिए । उनको ८३ वर्षको उमेरमा लाब्छी क्षेत्रमै महापरिनिर्वाण भएको थियो । मिलारेपाको आगमन पछि लाब्छी क्षेत्रमा बौद्ध धर्म र संस्कृतिमा परेको प्रभावहरू खो जी गर्नु यस अनुसन्धानात्मक लेखको उद्देश्य रहेको छ । अनुसन्धानका लागि गुणात्मक विधिको प्रयोग गर्दै सरोकारवालाहरूसँग प्रत्यक्ष अन्तर्वार्ता, पुस्तक, जर्नलमा छापिएका अनुसन्धानात्मक लेख, पत्रपत्रिका र अनलाइनमा आएका समाचार र अन्य दस्तावेजहरूबाट सूचना संकलन गरी वर्णनात्मक तथा विश्लेषणात्मक लेखनशैली अवलम्बन गरिएको छ । अन्यत्र भन्दा दोलखाको लाब्छी क्षेत्रमा लामो समयसम्म साधना गरेका मिलारेपाले नाडीचक्रका साथै चण्डाली, मायादेह, स्वप्नयोग, प्रभास्वर, संक्रान्तियोग र परकाय प्रवेश लगायत षडधर्मको अभ्यास र साधना गरेका थिए । उनको गतिविधिले लाब्छीका गुफाहरू साधना स्थलहरूको रूपमा परिचित भएका छन् । त्यहाँ मिलारेपाले गरेको साधनाको कारणले स्थानीय जनतामा मार तथा दुष्ट शक्तिहरूबाट मुक्त पार्ने सिद्धका रूपमा उनी तथा उनका अनुयायीहरूलाई विश्वास गरेको पाइन्छ । हिमाली क्षेत्रमा प्रचलित बौद्ध धर्मका प्रायः जसो साधकहरूले जीवनमा एक पल्ट लाब्छीको भ्रमण गर्ने सपना देखेका हुन्छन् । अहिले पनि लाब्छीको भ्रमण गर्नेमा नेपाली बौद्धहरू भन्दा विदेशी बौद्धहरू बढि हुने गरेको पाइन्छ । यसले गर्दा यस क्षेत्रमा धार्मिक पर्यटन बढेसँगै आर्थिक गतिविधि पनि बढेको छ । बज्रयानी बौद्ध धर्ममा तीन महत्वपूर्ण र पवित्र तीर्थस्थलमध्ये लाब्छी पनि एउटा रहेको छ ।