सुम्निमा उपन्यासमा आत्माचिन्तन

Abstract

आत्मा चिन्तनका आधारमा ‘सुम्निमा’ उपन्यासको पठन यस लेखको विषय हो । ‘सुम्निमा’ उपन्यासमा आत्मचिन्तनको अभिव्यक्त कसरी गरिएको छ भन्ने शोध्य प्रश्नको समाधानका लागि यो अध्ययनको उद्देश्य केन्द्रित छ । जगत्लाई मिथ्या र ब्रह्मलाई सत्य मान्ने वेदान्त दर्शनले आत्माको अमरतालाई स्वीकार गरेको छ । उपन्यासका प्रमुख पात्रहरू सोमदत्तले जीवन यात्राका अनेक आरोहअवरोहमा आत्माचिन्तन गरेको सन्दर्भ यस लेखमा विषयबद्ध गरिएको छ । प्रस्तुत लेखमा सामग्री सङ्कलन पुस्तकालयीय कार्यबाट गरिएको छ । ‘सुम्निमा’ उपन्यासको यस अध्ययनको प्राथमिक सामग्री हो । अध्ययनको ढाँचा वेदान्त दर्शनमा आधारित छ । उपनिषद्, ब्रह्मसूत्र र गीता अध्ययनका आधारमा अवधारणात्मक ढाँचा निर्माण गरिएको छ । आत्मचिन्तन प्रस्तुत अध्ययनको मुख्य अवधारणा हो । पाठ विश्लेषण पद्धति अवलम्बन गरिएको यस लेखमा उपन्यासका साक्ष्यका आधारमा आत्माचिन्तनको विश्लेषण गरिएको छ । ब्राह्मण जातिको आत्मवाद र जनजातिको शरीरवादको द्वन्द्वको परिणाम कस्तो हुँदो रहेछ भन्ने ज्ञानको सञ्चार ‘सुम्निमा’ उपन्यासले गरेको छ भन्ने निष्कर्ष यस अध्ययनको रहेको छ । भौतिकवादी सुम्निमा र अध्यात्मवादी सोमदत्तको मिलनबाट जीवन सार्थक भएकाले त्यसमा आत्मवादको भूमिका सान्दर्भिक, रहस्यमय र प्राज्ञिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण रहेकाले अन्य अध्येताका लागि उपयोगी हुनु प्रस्तुत अध्ययनको उपलब्धि रहेको छ ।