Pragnya Sarathi प्रज्ञा-सारथि is published by Tribhuvan University Teachers Association, Unit Committee, Dhawalagiri Multiple Campus, Baglung, Nepal. The journal’s scope encompasses various topics, disciplines, and research methodologies. It includes original research articles, literature reviews, case studies, theoretical frameworks, methodological discussions, critical analyses, and new books.
Tribhuvan University Teachers Association, Unit Committee, Dhawalagiri Multiple Campus
This license enables reusers to distribute, remix, adapt, and build upon the material in any medium or format for noncommercial purposes only, and only so long as attribution is given to the creator.
प्रेमप्रसाद शर्माका कृतिमा डायस्पोरिक प्रतिबिम्ब
प्रेमप्रसाद शर्मा पौडेल (२०११) अमेरिकाको भर्जिनिया सहरमा बसोबास गर्दै आएका आप्रवासी लेखक हुन् । उनका कथा, कविता र खण्डकाव्य गरी आठओटा कृति प्रकाशित भइसकेका छन् । हालसम्म प्रकाशित कृतिमा गद्य र पद्य कवितासङ्ग्रह तीनओटा, खण्डकाव्य दुईओटा, कथासङ्ग्रह एउटा, गीति कवितासङ्ग्रह एउटा र स्मृतिकाव्य एउटा रहेका छन् । शर्माका यिनै प्रकाशित कृतिमा उनको डायस्पोरिक चिन्तन केकसरी प्रतिबिम्बित भएको छ ? भन्ने समस्यालाई अध्ययनको मूल उद्देश्य बनाइएको छ । शर्माका यी प्रकाशित कृतिहरूको भूमिका लेखनमार्फत आफन्तजनबाट सामान्य समीक्षा भए पनि समग्र कृतिमा अभिव्यक्त उनको डायस्पोरिक प्रतिबिम्बको खोजी भएको छैन । तसर्थ यिनै प्रकाशित कृतिहरूको पुस्तकालयीय अध्ययनमा आधारित वर्णनात्मक र विश्लेषणात्मक शैलीको प्रयोग गरी यो लेख तयार गरिएको हो । सीमित अर्थमा डायस्पोरा शब्दले पहिचानविहीन मानवलाई बुझाए तापनि आजको व्यापक अर्थमा डायस्पोरा भन्नाले सुखसुविधाका लागि आफ्नो मातृभूमि छोडेर सुविधा सम्पन्न मुलुकमा बसेर पनि आफु जन्मेको ठाउँ र आफ्ना विगतका संस्कार तथा संस्कृतिप्रति चिन्तनशीन रहेको व्यक्ति भन्ने हुन्छ । यही व्यापक अर्थलाई यस लेखमा डायस्पोरिक प्रतिबिम्बको अवधारणा बनाइएको छ । यही अवधारणाका आधारमा शर्माका डायस्पोरिक प्रतिबिम्ब झल्किने कृतिहरूको मात्र समीक्षा गरिएको छ । उनका यी प्रवृत्ति झल्किने कृतिहरूमा आफ्नो जन्मभूमि, मातृभाषा, आफन्तजन, आफ्नो संस्कार, नेपाली संस्कृति, परम्परागत पेसा, चाडपर्व र आफ्नो पहिचानप्रति अगाध माया, चिन्ता र चिन्तन प्रकट गरिएको छ । उनका प्रायः कृतिहरूमा आप्रवासी जीवन, एक्लोपन, द्विविधा, अनिश्चितता, अन्योलता, छटपटाहट र विसङ्गत जीवनको प्रतिबिम्ब झल्किन्छ । डायस्पोरिक प्रतिमानको कसीमा हेर्दा शर्माका कृतिहरू डायस्पोरिक चेतना र चिन्ता दुबैमा आधारित छन् । तसर्थ यो लेखमा लेखकीय अभिव्यक्ति डायस्पोरिक मानसिकताको प्रतिबिम्ब हो भन्ने निष्कर्ष निकालिएको छ ।
Copyright (c) 2025 The Author(s) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
प्रस्तुत लेख पूर्वीय वैयाकरण भर्तृहरि (इ.पाँचौँ शताब्दी) द्वारा प्रस्तुत स्फोटवाद र आधुनिक भाषाविज्ञानका प्रवर्तक फर्डिनान्ड डि ससुर (इ.बिसौँ शताब्दी) द्वारा प्रस्तुत सङ्केत सिद्धान्तको तुलनात्मक अध्ययनमा केन्द्रित छ । यसैले यस लेखमा स्फोटवाद र सङ्केत सिद्धान्तका वैशिष्ट्य प्रस्तुत गर्नुका साथै तिनको तुलना गरी प्राप्त भएको निचोड प्रस्तुत गरिएको छ । स्फोटवाद र सङ्केत सिद्धान्त दुवैले सामान्य भाषा र काव्य भाषाको अध्ययन र विश्लेषणका लागि उपयुक्त सैद्धान्तिक आधार दिएका छन् । स्फोटवादले शब्द, अर्थ र ती दुईका बिचको सम्बन्ध तथा भाषिक सम्प्रेषण प्रक्रियाका माध्ममबाट सामान्य भाषा र काव्य भाषाको विश्लेषणका लागि उपयुक्त सैद्धान्तिक आधार दिएको छ । यसले अर्थविनाको शब्द हुँदैन तर कुन शब्दको के अर्थ हो भन्ने कुरो प्रयोगमा आधारित हुन्छ भन्दै अर्थनिर्धारणका लागि प्रकरण, देश, काल आदिलाई आधार मानेको छ । प्रकरण, देश, काल आदिका कारण एउटै शब्दले पनि अनन्त अर्थ दिन सक्छ भन्ने स्फोटवादको धारणा हो । स्फोटवादमा शब्द भनेर अर्थयुक्त भाषिक एकाइ मात्र नभई समष्टि भाषिक संरचना हो । स्फोटवादका यी मान्यताबाट उत्तरवर्ती भाषिक सिद्धान्त र ध्वनिवाद रससिद्धान्त जस्ता साहित्यिक सिद्धान्त प्रभावित भएकाले यो उपजीव्य सिद्धान्तका रूपमा रहन सफल भएको छ । यस्तै सङ्केत सिद्धान्तले पनि स्फोटवादले जस्तै सङ्केतक (शब्द), सङ्केतित (अर्थ) र ती दुईका बिचको सम्बन्ध एवम् भाषिक सम्प्रेषण प्रक्रियाका माध्यमबाट सामान्य भाषा र काव्य भाषा दुवैको विश्लेषण गर्ने सैद्धान्तिक आधार दिएको छ । यस सिद्धान्तले पनि सङ्केतक अन्तर्गत शब्द मात्र नभई समष्टि भाषिक संरचनालाई समेटेको छ । यस सिद्धान्तले सामान्य भाषा र काव्य भाषाको भिन्नता छुट्याउने आधारमा वक्ता÷लेखक र श्रोता÷पाठकको परिस्थितिगत समानता र बौद्धिक क्षमतालाई आधार बनाएको छ । सङ्केत सिद्धान्तबाट पनि रूपार्थपरक व्याकरण, व्यवस्थापरक व्याकरणलगायतका भाषिक सिद्धान्त र उत्तरसंचनावाद आदि साहित्यिक सिद्धान्त प्रभावित भएकाले यो पनि उपजीव्य सिद्धान्तका रूपमा स्थापित भएको छ । यसरी प्रस्तुत अध्ययनबाट यी दुवै सिद्धान्त सामान्य भाषा र काव्य भाषाको विश्लेषणका लागि आधारभूत सिद्धान्त र उत्तरवर्ती भाषिक र साहित्यिक सिद्धान्तका लागि उपजीव्य सिद्धान्तका रूपमा रहेका र यी दुई सिद्धान्तमध्ये पनि पूर्ववर्ती स्फोटवादबाट उत्तरवर्ती सङ्केत सिद्धान्त प्रभावित भएको मुख्य निष्कर्ष प्राप्त भएको छ ।
प्रस्तुत लेख बागलुङको पत्रकारिताको विवरणात्मक इतिहासको अभिलेखनसँग सम्बन्धित रहेको छ । यो जिल्लाको पत्रकारिता वि. सं. २००८ मा हातले लेखेर प्रकाशित भएको ‘सही बाटो’ समाचार पत्रबाट सुरु भएर अनलाइनसम्म विकास भएको छ । २०२० को दशकबाट पत्रकारिता मुद्रण युगमा प्रवेश ग¥यो । मुद्रणमा प्रवेश भए पछि समाचार पत्रका पाक्षिक, साप्ताहिक, अर्धसाप्ताहिक, दैनिक स्वरूप पनि देखा परेको पाइन्छ । यो जिल्लामा साहित्यिक पत्रकारिताको स्थापित परम्परा छ । यहाँको साहित्यिक पत्रकारिता पनि साहित्यिक र अनुसन्धानमूलक दुई धारमा विकसित छ । साहित्यिक पत्रकारिता व्यक्तिगत प्रयत्न र समपर्णमा आधारित छ भने अनुसन्धानमूलक पत्रकारिताको विकास संस्थागत रहेको छ । वि. सं. २०६० को दशकबाट यहाँको पत्रकारिता विद्युतीय माध्यममा प्रवेश ग¥यो । त्यसपछि रेडियो, टेलिभिजन र अनलाइन पत्रकारिताको विकास भएको पाइन्छ । आजसम्मको सत्तरी बहत्तर वर्षको पत्रकारिताको इतिहासमा मुद्रित र विद्युतीय दुवै खालको पत्रकारिताको विकास भए पनि पत्रपत्रिका प्रकाशन हुने र बन्द हुने क्रम भने यहाँको पत्रकारिताको प्रवृति बनेको छ । यो प्रवृति विद्युतीय माध्यममा पनि सल्किदोँ छ । यसो हुनाको मुख्य कारण जनशक्ति अभाव र आर्थिक समस्या नै रहेका छन् । तर बागलुङको पत्रकारिताको इतिहासमा गतिवान् नै बनेको पाइन्छ ।
माया ठकुरीको ‘बोक्सी’ कथामा नारी उत्पीडन
प्रस्तुत लेख मूलतः कथाकार माया ठकुरीको ‘बोक्सी’ कथाको सांस्कृतिक अध्ययनमा केन्द्रित छ । आधुनिक नेपाली कथाको क्षेत्रमा छवटा कथासङ्ग्रह प्रकाशित गरेर कथाकार ठकुरी नेपाली कथा क्षेत्रमा बलियो पहिचान निर्माण गर्न सफल भएकी छन् । नेपाली आधुनिक कथामा विशिष्ट योगदान पु¥याए तापनि उनको कथाकारिताको नारीवादी कोणबाट यथेष्ट अनुसन्धान भएको पाइँदैन । यो लेख माया ठकुरीको ‘बोक्सी’ कथाको नारीवादको नारी उत्पीडन अन्तर्गत केट मिलेटको आमूल नारीवादी सैद्धान्तिक मान्यतालाई आधार मानी तयार पारिएको छ । नारी उत्पीडन सम्बन्धी अवधारणा नारीवादी साहित्यिक समालोचनासँग सम्बन्धित छ । यसै मान्यताका आधारमा जैविक उत्पीडन, सामाजिक उत्पीडन र यौनिक उत्पीडनका आधारमा बोक्सी कथाको सूक्ष्मतापूर्वक अध्ययन गरेर यो लेख तयार पारिएको छ । नारी उत्पीडन नारीवादभित्रकै एउटा पक्ष हो । यसमा कथाकारले तत्कालीन समाजमा बोक्सीका नाममा नारीले भोग्नुपरेका समस्या र हिंसालाई प्रस्तुत गरेकी छन् । कथामा नारी उत्पीडनको खोजी गरेर विश्लेषण गर्नु यस अध्ययनको उद्देश्य हो । कथाकोे नारीवादी विश्लेषणमा विद्रोह र क्रान्तिमात्र महत्त्वपूर्ण नभएर नारी उत्पीडन पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण भएको हुनाले नारी उत्पीडनका दृष्टिले यो कथा अध्ययनीय छ ।
‘यो हल्लैहल्लाको देश हो’ कवितामा लयविधान
प्रस्तुत लेख भूपि शेरचनकृत ‘यो हल्लैहल्लाको देश हो’ कवितामा लयविधानको सुगठन कसरी भएको छ भन्ने समस्याको प्राज्ञिक समाधानमा केन्द्रित छ । कवितालाई अन्तरसाङ्गीतिक माधुर्यले परिपूर्ण बनाउँदै जीवन्त राख्न लय एक प्रमुख तत्त्व हो । ‘यो हल्लैहल्लाको देश हो’ कवितामा लयविधान सम्बन्धी प्रश्नको हल खोज्नु नै यस अध्ययनको मूल उद्देश्य रहेको छ । अध्ययनका लागि प्राथमिक सामग्रीको रूपमा भूपि शेरचनद्वारा लिखित ‘यो हल्लैहल्लाको देश हो’ कवितालाई लिइएको छ । अध्ययनको समस्यासँग सम्बन्ध राख्ने पुस्तक तथा सैद्धान्तिक समालोचनाका ग्रन्थहरुबाट द्वितीयक सामग्रीको सङ्कलन गरिएको छ । दुबै सामग्री सङ्कलन पुस्तकालय स्रोतबाट गरिएको छ । अध्ययनलाई निचोडमा पु-याउनको लागि पाठ विश्लेषणकेन्द्री गुणात्मक अनुसन्धान ढाँचालाई उपयोग गरिएको छ । अध्ययनको मूल समस्याको निरूपणका लागि लयविधानका सैद्धान्तिक पक्षलाई आधार मानिएको छ । समाधेय प्रश्नको निचोड निकाल्न लय सिर्जनाका मुख्य आधारहरू पङ्क्तिविन्यास, विचलन, आवृत्ति वा समानान्तरता, शब्दको वैपरीत्यमूलक प्रयोग र लेख्य चिह्नको प्रयुक्तिलाई लयविधानका मान्यताका आधारमा विश्लेषण गरी लयविधानका दृष्टिले प्रस्तुत कविता प्रभावशाली रहेको निष्कर्ष निकालिएको छ ।
Copyright (c) 2024 The Author(s) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
लमजुङ जिल्लामा प्रचलित ठाडो भाका लोकगीतसँग समाज र संस्कृति
प्रस्तुत लेख लमजुङ जिल्लामा प्रचलित ठाडो भाका लोकगीतसँग समाज र संस्कृति शीर्षकमा सम्बन्धित रहेको छ । ठाडो भाका लोकगीत लोकगीतको एउटा प्रकार वा शैली हो । यसै गीतसँग समाज र संस्कृतिलाई यस अध्ययनको सन्दर्भमा प्रष्ट पारिएको छ । यस गीतलाई गुरुङ समुदायमा भने रोधीका नामबाट चिनिन्छ । यस गीतमा नृत्यसमेत रहने भएकोले जातिगत रूपमा दुरा, कुमाल, बाहुन, दमाई, सार्की, कामी, क्षेत्री, मगर लगायतका समुदायमा प्रचलित रहेको पाइन्छ । क्षेत्रगत रूपमा पनि यो गीत लमजुङ, गोरखा, कास्की, बाग्लुङ, तनहुँ, म्याग्दी, सुदुर पश्चिम, कर्णाली क्षेत्रलगायत स्थानमा पनि प्रचलित देखिन्छ । यस गीतको नाम र प्रस्तुतिगत शैली ठाउँअनुसार विभिन्न रहेका पाइन्छन् । यस गीतसँग समाज र संस्कृतिको सम्बन्ध कस्तो छ र यस गीतको प्रस्तुति कसरी गरिन्छ भन्ने समस्याको समाधानमा रहेको यस लेखमा ठाडो भाका लोकगीतलाई कुनै एक जाति, कुनै एक वर्ग समुदाले मात्र होइन यसको संरक्षण र विकासका लागि सबै लाग्नुपर्ने देखिन्छ । समाज र संस्कृतिबिना यस गीतको अस्तित्त्व नरहने भएकोले यस गीतको मुख्य स्रोत समाज हो । समाज र संस्कृतिबिना अपुरो मानिने यस गीतलाई क्षेत्रकार्यबाट सङ्कलित सामग्रीका आधारमा यस लेखमा यस गीतसँग समाज र संस्कृतिको बारेमा गीतसहित प्रस्तुत गरिने परम्परित संस्कार र संस्कृति पहिचान गर्ने हुनाले लमजुङ जिल्लाको सामाजिक र सांस्कृतिक पक्ष, लमजुङ जिल्लाको भौगोलिक अवस्था, लमजुङ जिल्लाको प्रसिद्ध स्थान, जाति, धर्म, संस्कृति र चाडपर्व, लमजुङ जिल्लामा लगाइने खेतीपाती, फलफूल, पशुपालन जस्ता पक्षका आधारमा विश्लेषण गरिएको छ । लमजुङ जिल्लाको पहिचान अन्य विषय र विधाबाट भए पनि ठाडो भाका लोकगीतको माध्यमबाट भने यस सम्बन्धि कुनै पनि कार्य नभएको पाइन्छ । यही शोधमूलक अध्ययनको रिक्तता परिपूर्तिका लागि विषयवस्तु विश्लेषण विधिमा आधारित भई यो अध्ययन गरिएको छ । लमजुङ जिल्लामा प्रचलित ठाडो भाका लोकगीतको सम्बन्ध यस जिल्लाका विभिन्न स्थान, संस्कार, संस्कृति, परम्परा, धर्म, आदिका दृष्टिले पनि अध्ययनीय हुन्छ भन्ने सत्यलाई देखाउनु नै यस अध्ययनको निष्कर्ष रहेको छ ।
विश्वव्यापी स्थानीय तहकोे संरचना, आयस्रोतहरू र नेपालको सन्दर्भ
प्रस्तुत लेखको मुख्य उद्देश्य विश्वमा स्थानीय तहअन्तर्गत नगरपालिकाहरूको संरचना एवम् स्वरूप र यिनीहरूका आम्दानीका मुख्य स्रोतहरू केके हुन् भन्ने कुराको खोजी गर्नमा केन्द्रित रहेको छ । उद्देश्यमूलक नमुना छनोट विधिका आधारमा अध्ययनको शीर्षक चयन गरी सम्पन्न गरिएको यस अध्ययनमा मूलतः द्धितीयक स्रोतका सामग्रीको प्रयोग गरिएको छ । विश्वव्यापी रूपमा नगरपालिकाकोे आकारप्रकार, स्वरूप–संरचना एवम् भूमिका देशअनुकूल फरकफरक हुने भएको र एउटै देशभित्रका विभिन्न राज्यहरूमा पनि यसको भूमिका एवम् स्वरूप–संरचनामा विविधता भएको तथ्यलाई अध्ययनले स्पष्ट पारेकोे छ । केन्द्र सरकार, प्रदेश सरकार, क्षेत्र सरकार वा राज्य सरकार र स्थानीय तह वा नगरपालिकाहरूको आयस्रोतमा पनि एकरूपता नदेखिएको कुरा पनि यस अध्ययनले स्पष्ट देखाएको छ । तापनि आय कर, सम्पति कर, व्यवसाय कर तथा अन्य सेवा शुल्क नै नगरपालिकाका आयका मुख्य सा्रेतहरू भएकोे अध्ययनको निष्कर्ष छ । यो अध्ययन आगामी दिनमा यस विषयमा अध्ययन गर्न इच्छुक सबैका लागि उपयोगी हुने देखिन्छ ।
नेपालका सन्दर्भमा पर्यटन उद्योग उज्ज्वल भविश्यको बलियो संभावना बोकेको क्षेत्र हो । । पछिल्ला वर्षहरूमा सहरी पर्यटन, जलयात्रा एवम् पदयात्राका अलावा ग्रामीण पर्यटन पनि बिस्तारै मौलाउँदै गएको छ । ग्रामीण पर्यटनको अवधारणा, ग्रामीण पर्यटनले सामाजिक तथा आर्थिक विकासमा पु¥याउन सक्ने योगदान एवम् स्थानीय तहमा ग्रामीण पर्यटनको महत्त्व, संभावना र चुनौतीका बारेमा अध्ययन गर्ने उद्देश्यसहित यो लेख तयार गरिएको छ । ग्रामीण क्षेत्रमा आयआर्जनको दिगो र वैकल्पिक स्रोतका रूपमा ग्रामीण पर्यटन स्थापित हुन सक्ने देखिन्छ । ग्रामीण पर्यटनको व्यवस्थित विकास र विस्तार हुन सक्ने हो भने ग्रामीणवासी समुदायको जीवनस्तरमा पनि सुधार ल्याउन सकिने संभावना रहेको छ । ग्रामीण पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि स्थानीय तहमा आवश्यक पूर्वाधार निर्माणको कमी, पर्यटकीय स्थलहरूको पहिचान र प्रचारप्रसारमा कमीजस्ता अनेकौँ खालका समस्या तथा चुनौतीहरू पनि रहेका छन् । स्थानीय तहमा विद्यमान धार्मिक, पौराणिक, सांस्कृतिक, ऐतिहासिक तथा प्राकृतिक महत्त्व बोकेका सम्पदास्थलहरूको प्रचारप्रसार तथा संरक्षण हुन सकेमा यसले ग्रामीण पर्यटनलाई टेवा पुग्न सक्ने देखिन्छ । विभिन्न पुस्तक र प्रकाशित लेख रचनाहरुबाट सङ्कलित सूचना तथा स्रोत प्रयोग गरी पुस्तकालयीय अध्ययन विधिका आधारमा वर्णनात्मक, विश्लेषणात्मक एवम् विवरणात्मक शैलीबाट यो लेख तयार गरिएको छ । ग्रामीण क्षेत्रमा रहेका प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक सम्पत्ति र सम्पदास्थलहरुको उपयोग गर्न सक्ने हो भने पर्यटन विकासको बलियो संभावना स्थानीय तहमा रहेको छ । नेपाली समाजका मौलिक संस्कृति तथा परम्परा ग्रामीण पर्यटनका बलिया आधार हुनसक्ने देखिन्छन् ।
धवलागिरि बहुमुखी क्याम्पसको शैक्षिक गुणस्तर
अहिले विश्वविद्यालयमा घट्दै गएको शैक्षिक गुणस्तर सर्वत्र चिन्ता र चासोको विषय बनेको छ । देशमा चलिआएको र चल्दै गरेको दलीय पद्धतिको दोषारोपण शिक्षा क्षेत्रमा व्यापक छ । अभिभावकले शिक्षकलाई दोष दिने, शिक्षकले विद्यार्थी र अभिभावकलाई दोष दिने प्रवृत्ति हावी छ । यसले शिक्षा स्वच्छ, स्वस्थ नरहेको गुनासो सुनिन्छ । हरेक पक्ष दोषारोपण मात्र नगरी कमी कमजोरी समाधानको पक्षमा अघि बढे स्वच्छ शैक्षिक वातावरणको सिर्जना गर्न सक्नु पर्दछ । धवलागिरि बहुमुखी क्याम्पसको शैक्षिक गुणस्तर अभिवृद्धि गर्नका लागि सरोकारवाला पक्षले के कस्ता कार्यहरु गरी क्याम्पसको शैक्षिक गुणस्तर माथि उठाई, आत्मनिर्भर जनशक्ति उत्पादनमा महत्वपूर्ण योगदान पु-याउन सक्दछ भन्ने विषयमा यो लेख केन्द्रित छ । शिक्षा राज्य तथा सरकारको दायित्व हो । यस शीर्षकमा गुणात्मक विधिमा वर्णानात्मक र विश्लेषणात्मक ढाँचाको प्रयोग गरी क्याम्पसका सरोकारवालापक्ष प्राध्यापक, कर्मचारी र छात्र–छात्राहरु गरी ३४ जना मध्ये २० जना पुरुष र १४ जना महिलासँग उद्देश्यमूलक नमूना छनोटको माध्यमवाट अन्तर्वार्ता, छलफल, प्रश्नावलीलाई प्राथमिक तथ्यहरु तथा प्रकाशित विभिन्न पुस्तक, जर्नल तथा लेखहरुलाई द्धितीय तथ्याङ्क तथा सूचनालाई आधारमानी यो लेख तयार गरिएको छ । क्याम्पसलाई राजनीतिक दबाव रवावबाट मुक्त बनाई आपसी सहकार्य र समन्वयबाट स्वस्थ प्रतिस्पर्धी जनशक्तिको रुपमा स्थापित गर्न सकिन्छ । क्याम्पसलाई भावि पुस्ताको केन्द्र बनाउन राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परिचित गराउनका लागि स्वार्थको राजनीतिबाट माथि उठेर क्याम्पस प्रशासन, व्यवस्थापन पक्षलाई निरन्तर सहयोग गर्दै गुणस्तर अभिवृद्धिमा जोड दिनुपर्ने यस अध्ययनको निष्कर्ष रहेको छ । यसका लागि सम्पूर्ण सरोकारवाला पक्ष दलमुखी र केन्द्रमुखी मात्र नभई सेवामुखी, क्याम्पसमुखी भएर निस्वार्थ पठनपाठनको संस्कृतिको विकास गरेमा अपेक्षित गुणस्तर वृद्धिमा टेवा पुग्नेछ । यो लेख क्याम्पसका शिक्षक, कर्मचारी, विद्यार्थीहरु तथा अन्य पाठकलाई उपयोगी हुनेछ ।
Pandemic Responses in Chinua Achebe’s Short Story “The Sacrificial Egg”
This paper examines and analyzes the causes of the Smallpox pandemic and people's responses toward it in Chinua Achebe’s short story “The Sacrificial Egg”. The smallpox pandemic has damaged various dimensions of Umuru, including its place and people. The busy port bears its degradation and contamination along with Western encroachment. Umuru people follow the Churches and their education after their colonization. The new generation disobeys their elders and disrespects their traditional deities. As revenge, the evil deity Kitikpa incarnates in the form of smallpox. As a result of the pandemic, the sprawling, busy, and crowded Nkwo market turns into silence under the ruling strength of flies. Smallpox as a colonial gift breaks and stops usual activities. Everything turns into a vast emptiness. Consequently, it claims that a catastrophic smallpox pandemic affects human activities and people respond variously to it. It aims to discuss issues like flight and flee, violence and rituals, piety and cults, and social distancing and lockdown as responses to the pandemic. In this context, following qualitative research design, this paper employs critical, interpretative, and analytical methods to attain the claim. Picking up lines and ideas from the primary text, interpretation and analysis support the arguments. It concludes with how pandemic literature deals with terrific human experiences.
Exploring Metaphorical Mechanism in Poetry
Poetry, as an art form, relies on the creative manipulation of language to evoke emotions, convey abstract ideas, and establish connections between disparate entities. This paper explores how the poets convey complex emotions and abstract concepts through the use of metaphorical devices. The study focuses on the poetic works, navigating from the poems by metaphysical poets like John Donne to the modern poetry of Emily Dickinson. It critically examines how metaphorical devices, such as simile, metaphor, personification, symbol, and conceit, enhance aesthetic quality, thematic depth and reader's engagement, contributing to the manifestation of abstract ideas and destabilization of meaning in poetry. Using qualitative research design, the article examines poetic expression through the lens of literary theories, including Formalism, Structuralism, Reader-Response Theory, cognitive metaphor theory and Deconstruction. The study includes relevant works by William Wordsworth, Wallace Stevens, Sylvia Plath, John Keats, Emily Dickinson, John Donne and others. The study contributes to the role of metaphorical devices in poetry, offering new perspective on how metaphorical devices shape poetic meaning. The article concludes that metaphorical devices are indispensable in poetry, enhancing both the aesthetic quality and interpretative depth of poetic works.
The study aims to delve into the Gurukul education system and its shift to e-learning caused by COVID-19 in pedagogical delivery in Nepal, that helps to comply with the world market. E-learning refers to web-based pedagogy that integrates information and communication technology (ICT). It not only helps in delivering quality education but also boosts up digital literacy. The breakthrough in scientific technology has swarmed all fields, including education, so that e-education has become a must to overcome illiteracy and backwardness of the nation. The study probes the evolution of distance learning amid the backwardness and illiteracy of Nepal, which can be outwitted, instrumentalizing computer-based teaching-learning. It also makes use of descriptive hermeneutics of the available literature focused on e-learning to reach the conclusion that online education in the Global South is a boon because it empowers the learners who have been unable to attend face-to-face classes.
Critique on Inert Objectification of Nature in Collins’s The Hunger Game
The paper critiques Capitol’s perception of nature as an inert object as manipulated in the novel The Hunger Games by Suzanne Collins. Set in the fictional setting of Panem, the story follows Katniss Everdeen, a 16-year-old girl who participates in the brutal game named as ‘Hunger Games’ conducted by the state to remind its citizens of the impact of resistance. The game ‘fight to death’ is annually conducted where one victor is declared after the death of twenty-three tributes. Drawing on the concept of nature as living organism as suggested by Carolyn Merchant, Steven Vogel, and Amitav Ghosh, the paper argues that nature is undefeatable, insurmountable, and indomitable. Merchan’s worries about nature’s objectification, Vogel’s concern on dualism, and Ghosh’s question to inert representation of nature serve the theoretical backup for the study. The paper concludes that the perception of nature as an inert object by the state is critiqued and challenged when the state fails to control its subjects and plants. It is implied that due to mother earth, the survival of ecological selves is possible at a time of hardship.
Violence on Womb and Selfhood in Atwood's The Handmaid's Tale
This research analyses the violation of woman’s body, especially the womb in the novel­ The Handmaid's Tale by Margaret Atwood. It exposes the mechanical and problematized relation of Offred-the handmaid with the Commander linking especially to her womb. Capturing of women’s womb under fundamentalist regime indicates complexity accompanying gender deterioration due to the historical silencing of women on the one hand and on the other, it shows humanity’s failed attempt to understand women’s body, particularly the womb. In this regards, the paper takes the womb figuratively as the natural entity because women and nature share an age-old association. Violence on body through womb by the dominant Gilead subverts the selfhood of Offred which she cannot escape. This paper is qualitative in nature and brings theoretical insights from feminism. Many things are forbidden in the Gilead society for women, they are often called handmaids if they could bear children. They struggle to maintain the identity as a human being but this is in vain due to the oppressive regime or nation of the Republic of Gilead. Drawing the theoretical insights of Helene Cixous, Simone de Beauvoir, and Judith Butler, the paper argues that women’s domination under the tyrannical rule further degrade nation itself where the seed of resistance is visible in the character ‘Offred’.
Symmetry in the context of the Almost Contact 3-Structure and Almost Quaternion Structure
The aim of this paper is to explores the characteristics, relationships, and applications of nearly contact 3-structure and nearly quaternion structure in current mathematical study, as well as their foundations. The Interplay between almost contact 3-structure and almost quaternion structure and significance and future direction have also been described. The study of symmetry in Almost Contact 3-Structures and Almost Quaternion Structures provides deep insights into differential geometry and mathematical physics. These structures serve as a bridge between classical Riemannian geometry and modern physical theories, with ongoing research continuing to explore their rich algebraic and geometric properties.
Hill stream fishes are the cold water fishes found in the large river of Nepal. They are distributed from upper riches of river to lower plane area where river flow with less velocity and finally meets ocean. Taxonomy is crucial for understanding species diversity, conservation efforts, and the possible impacts of global warming and habitat destruction. Taxonomy serves as a beacon of knowledge, guiding toward a deeper understanding of fish habitat in the natural world and responsibility of protection. Unraveling the relationships built out via taxonomic efforts also provides clues to issues regarding lost species, and reasons surrounding their extinction. The current study was focused on Mahakali River, its tributaries, irrigation canal and Ghols. The collected fishes were preserved in 10% formalin and photograph had been taken before preservation. On the basis of colour pattern, mouth structure, no of barbels, eyes diameter, snout structure, body length, shape of body, fin rays, lateral line scales, suckers present on ventral side, enlisted nineteen hill stream fish species by applying morphometric and meristic method.
नेपालको संविधान कार्यान्वयनको एक दशकड् : अनुुभव, चुनौती र अवसरहरू
प्रस्तुत लेख नेपालको संविधान कार्यान्वयनको एक दशक, प्राप्त अनुभव, कार्यान्वयनका क्रममा देखिएका चुनौती र अवसरहरूमा केन्द्रित रहेको छ । यो संविधान २०७२ मा संविधानसभाबाट निर्माण भई घोषणा भएको थियो । संविधान कुनै पनि सार्वभौम मुलुकको राज्यव्यवस्था सञ्चालन गर्ने उद्देश्यले तयार पारिएका नियमहरूको सङ्ग्रह हो । संविधानले नागरिकका अधिकारको प्रत्याभूति र कर्तव्यहरूको निर्धारण गर्नुका साथै सरकारको शक्ति र कार्यहरूको सीमाङ्कन गर्दछ । नेपालमा हालसम्म सातओटासंविधानहरू जारी भएका छन् । विगतमा जारी भएका संविधानहरूमा के कस्ता सबल र दुर्बल पक्षहरू थिए र के कति कारणले असफल भए ? नेपालको वर्तमान संविधान कार्यान्वयनको दस वर्षको अवधिमा मूलभूत व्यवस्थाको पक्ष र विपक्षमा थुप्रै तर्कहरू उठेका छन् । वर्तमान संविधानमा के कस्ता विशेषताहरू रहेका छन् र विगत दस वर्षको अनुभवले संविधान कार्यान्वयनका सन्दर्भमा के कस्ता अनुभूतिहरू रहे भन्ने विषयको खोज अनुसन्धान गर्ने सन्दर्भमा सम्बद्ध विषयवस्तुसँग मेल खाने लेख, रचना, पुस्तक, पत्रपत्रिका, सन्धि, सम्झौताहरूलाई आधार मान्नुका साथै सम्बन्धित विषयका विज्ञहरूको समेत राय लिई प्राथमिक तथा द्वितीयक स्रोत सामग्रीहरूको अध्ययन र विश्लेषण गरी निष्कर्षमा पुग्ने कार्य गरिएको छ । यो अध्ययन मुख्यतः गुणात्मक अध्ययन विधिमा आधारित छ । यो संविधानले समानुपातिक, समावेशी र सहभागितामूलक सिद्धान्तका आधारमा लोकतान्त्रिक मूल्य, मान्यतासहितको समतामूलक समाजनिर्माण गर्ने सङ्कल्प गरेको छ । प्राप्त तथ्यहरूको आधारमा नेपालको संविधान (२०७२) अन्य संविधानहरूको तुलनामा मानवअधिकारको रक्षा, सुशासन र समृद्धिका लागि अग्रगामी भएकाले ती उपलब्धिलाई संरक्षण गर्न र आवश्यक ठानिएका विषयवस्तुलाई समयानुकूल संशोधन वा परिमार्जन गरी संविधानको सफल कार्यान्वयनमार्फत राजनीतिक स्थायित्वको दिशातर्फ निष्ठापूर्वक समर्पित भएर लाग्नुपर्ने निष्कर्षसहित आवश्यक सुझावहरू प्रस्तुत गरिएको छ ।
Copyright (c) 2025 Author https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Editorial of Pragnya Sarathi vol 23
Copyright (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0