Prithvi Wangmaya is published by Nepali Department, Prithvi Narayan Campus, Pokhara, Nepal (https://prnc.tu.edu.np). Published annually, the journal appears both in print and online, and publishes articles written in Nepali language on topics related to language, literature and folk culture. To visit our ejournal site, click here: https://ejournals.pncampus.edu.np/ejournals/pw/ You can send your article to: rmc.nepali@pncampus.edu.np
Department of Nepali, Prithvi Narayan Campus, Pokhara
This license enables reusers to distribute, remix, adapt, and build upon the material in any medium or format, so long as attribution is given to the creator. The license allows for commercial use.
भवानी भिक्षुको "हारजित" कथामा लैङ्गिकता {Sexuality in the Short Story “Defeat into Victory”}
लैङ्गिक साहित्य सिद्धान्तका क्षेत्रमा आधारित प्रस्तुत अध्ययनमा भवानी भिक्षुद्वारा लिखित हारजित कथाको लैङ्गिक विश्लेषण गरिएको छ । निर्दिष्ट कथालाई लैङ्गिक अध्ययनका आधारअन्तर्गत नारीवाद, पुलिङ्गता, सामाजिक लिङ्गभेद तथा पितृसत्ता र शरीर राजनीतिका कोणबाट अध्ययन गर्नु प्रस्तुत अध्ययनको उद्देश्य हो । अध्ययनमा गुणात्मक विधि, व्याख्यावादी दृष्टिकोण, लैङ्गिक सिद्धान्त र पाठ विश्लेषणको ढाँचालाई आधार बनाइएको छ । यसका लागि पुस्तकालय कार्यमा आधारित भई प्राथमिक र द्वितीयक स्रोतबाट आवश्यक तथ्य सङ्कलन गरिएको छ । तथ्यलाई लैङ्गिक अध्ययनका आधारमा केन्द्रित रही विश्लेषण र छलफल गरिएको छ । पूर्व अध्येतासँग संवाद गर्दै साक्ष्यद्वारा प्राज्ञिक जिज्ञासाको खोजी गरिएको छ । अध्ययनमा तर्कलाई लम्बीय र क्षितिजीय आधारमा प्रस्तुत गरिएको छ । प्राप्त तथ्यका आधारमा कथामा महतिनी, सोनवा, रतियाजस्ता नारीहरूको पहिचान र प्रतिनिधित्व भए पनि उनीहरूका आवाज सशक्त बन्न सकेका छैनन् । अलगुवा महतोको गोज्याङ्ग्रो छोराले पनि आफ्नो पहिचान र आवाजलाई सचेत रूपमा उपयोग गर्न सकेको देखिँदैन । कथामा पितृसत्ता र सामाजिक लिङ्गभेदको अवस्था प्रबल देखिन्छ । कथामा पुरुष मात्र होइन, महतिनीजस्ता नारीहरूमा पनि पितृसत्ता र सामाजिक लिङ्गभेदको प्रभाव पाइन्छ । कथामा रतिया र सोनवामा शरीर राजनीतिको प्रवेश भए पनि त्यस भावनाले सम्मान पाउन सकेको छैन । यसर्थ हारजित कथा लैङ्गिक अध्ययनका दृष्टिले सफल देखिन्छ । {Drawing insights from the gender studies, this paper aims to analyze Bhawani Bhikshu’s short story “Defeat into Victory” from the feminist perspective. In this analysis, the paper considers feminism, gender inequality, and body politics as its theoretical insights. The study adopts qualitative research design, using both primary and secondary sources. The text has been analyzed and discussed, highlighting on the insights of gender studies. To identify the study’s issue, past studies have been analyzed and discussed in the paper. Based on the collected information, the identity of women like Mahatini, Sonawa and Ratiya are represented in the narrative though their voices are not clearly heard. Similarly, the slow-witted son of Alguwa Mahato has not shown his identity and voice in a proper way. In the story, there are impacts of patriarchy and gender inequality on the character of Mahatini. Although there is body politics in the characters of Ratiya and Sonawa, it is not discussed sufficiently. Therefore, this narrative is successful from the feminist perspective.}
Copyright (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
मुक्तिनाथ शर्माको को अछूत ? उपन्यासमा शरीर राजनीति {Body Politics in Muktinath Sharma’s Who Is Untouchable?}
प्रस्तुत लेख को अछुत ? उपन्यासमा शरीर राजनीतिको विश्लेषण गर्ने उद्देश्यले तयार पारिएको हो । यस लेखको अध्ययन क्षेत्रका रूपमा मुक्तिनाथ शर्माको उपन्यास र समस्याका रूपमा शरीर राजनीति रहेको छ । यस लेखमा उपन्यासमा शरीर राजनीतिलाई के–कसरी प्रस्तुत गरिएको छ भन्ने प्राज्ञिक जिज्ञासालाई मुख्य समस्या बनाइएको छ । गुणात्मक अध्ययन पद्धतिमा आधारित यस लेखमा प्राथमिक र द्वितीयक स्रोतका सामग्रीको अध्ययन गरी प्राप्त तथ्यका आधारमा पाठविश्लेषण विधिको उपयोग गरी लेखलाई पूर्णता प्रदान गरिएको छ । यस अध्ययनमा सांस्कृतिक अध्ययनअन्तर्गतको शरीर राजनीतिलाई उपन्यास विश्लेषणको सैद्धान्तिक आधार बनाइएको छ । यसै सैद्धान्तिक मान्यताका आधारमा निर्मित सूचकहरू मानव शरीरप्रतिको लैङ्गिक र पितृसत्तात्मक दृष्टि, शक्ति र प्रभुत्वको रूपमा नारी शरीरको प्रयोग, मानव शरीरप्रति उपभोक्तावादी सांस्कृतिक दृष्टि र शरीर राजनीतिप्रति प्रतिरोधी चेतनाका कोणबाट उपन्यासको विश्लेषण गरिएको छ । उपन्यासमा वर्गीय, जातीय र लैङ्गिक रूपमा नारी शरीरलाई आफ्नो फाइदा र इच्छापूर्तिका लागि नियन्त्रण गर्ने प्रवृतिको निरन्तरता रहेकाले प्रस्तुत उपन्यास शरीर राजनीतिका आधारमा विश्लेषणका निम्ति उपयुक्त रहेको निष्कर्ष निकालिएको छ । {The present paper aims to analyze the body politics in Muktinath Sharma’s novel Who Is Untouchable? Sharma’s novel has been taken as a text and body politics as an issue for discussion. This paper deals with how body politics as an issue is presented in the novel. Using qualitative research design, this paper has used both primary and secondary sources to for textual analysis of the novel. Against this theoretical backdrop, the novel has been analyzed from the perspectives of body politics, especially using the parameters such as the point of view of gender and patriarchy, the exploitation of women’s body as a means of power and hegemony, cultural consumerim over women’s body, and the resistance of body politics. The paper concludes that, in terms of class, race, and gender, the males continue to take advantage of a female body and control it.}
हरिहर खनालको आकाश छुने डाँडोमुनि कथासङ्ग्रहमा द्वन्द्व {Dichotomy in Harihar Khanal’s Beneath the Sky Touching Mountain}
प्रस्तुत लेख हरिहर खनालको आकाश छुने डाँडोमुनि कथासङ्ग्रहका कथामा द्वन्द्वको अध्ययन विश्लेषणमा केन्द्रित रहेको छ । वस्तुगत संसारमा रहेको आपसी अन्तर्विरोधको यथार्थ अवस्थालाई साहित्यमा कलात्मक ढङ्गले रूपान्तरण गरेर प्रस्तुत गर्ने कार्यलाई द्वन्द्व भनिन्छ । प्रस्तुत लेखमा उल्लिखित कथासङ्ग्रहभित्रका कथालाई आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक विभेदका कारण सिर्जित हुन पुगेका द्वन्द्वका आधारमा विश्लेषण गरिएको छ । यस सङ्ग्रहका कथामा शासकले शासितमाथि गरेका अन्याय, अत्याचार तथा विभेदले द्वन्द्व निम्त्याएका हुँदा राजनीतिक द्वन्द्वको सर्जना भएको छ । समाजमा हुने द्वन्द्वका अनेक कारणहरूमध्ये सम्पत्तिमा व्यक्तिको स्वामित्व र वर्गभेदका कारण मानिसमा शोषक र शोषितको अवस्था सिर्जना हुन्छ र त्यसैका विरुद्ध हुने विद्रोहले द्वन्द्वको परिस्थितिलाई निम्त्याउँछ । यसरी उच्च वर्ग र निम्न वर्गबिच उत्पन्न हुने द्वन्द्वलाई आर्थिक द्वन्द्वअन्तर्गत राखिएको छ । यसै गरी समाजमा वर्ग, लिङ्ग, जात, धर्म, संस्कृति जस्ता विभेदका कारण एउटा समूहका मानिसको अर्को समूहका मानिसबिच हुने द्वन्द्वलाई सामाजिक द्वन्द्व भनिन्छ । खनालका प्रस्तुत सङ्ग्रहभित्रका कथालाई द्वन्द्वका आधारमा अध्ययन गर्दा उनका आठ वटै कथा सशक्त रहेको पाइएको छ । पुलिस, वनपाले, स्थानीय नेताले सर्वसाधारण जनता, गरिब तथा महिलाहरूलाई समेत विभिन्न किसिमका शोषण, अन्याय तथा अत्याचार गरेका हुँदा द्वन्द्व सिर्जना भएकाले यी कथाहरूमा उल्लिखित सबै किसिमका द्वन्द्व सशक्त रूपले आएका छन् । गुणात्मक पद्धतिमा आधारित भएर गरिएको यस अध्ययनबाट खनालको कथासङ्ग्रहका कथाहरूमा राजनीतिक, आर्थिक र सामाजिक द्वन्द्वहरूको कलात्मक ढङ्गले उपयोग गरिएको निष्कर्ष प्राप्त भएको छ । {The present paper aims to study the dichotomy in Harihar Khanal’s Beneath the Sky Touching Mountain, a collection of short stories. Conflict has been considered an inner tussle of the realities in the world which are presented aesthetically in the work of art. The dichotomy in the narratives has been analyzed as a result of economic, social and political inequalities. For instance, due to injustice, domination and discrimination inflicted upon the people by the rulers have caused the political dichotomy. One of the reasons of conflict is the possession of property and class inequalities that makes people as exploiters and exploited in the socity, creating a rebellion for the conflicting conditions. Thus, the conflict between the upper and lower classes falls under the category of an economic conflict. Similarly, when there is a conflict among people in terms of the discrimination of class, sex, caste, religion and culture, this conflict is called as a social conflict. When Khanal’s eight narratives are considered from the perspective of conflict, they are found to be very effective. For instance, the exploitation, injustice and domination of police, forest warden, and local leaders upon the ordinary people, poor and women have created all kinds of conflicts, which are depicted effectively in the narratives. Using the qualitative design in the study, the paper concludes that political, economic and social dichotomies have been artistically depicted in the narratives of the collection.}
रमेश विकलको 'नयाँ सडकको गीत' कथामा सीमान्तीयता {Marginality in Ramesh Vikal’s Narrative “The Song of New Road”}
प्रस्तुत आलेख कथाकार रमेश विकलद्वारा रचित ‘नयाँ सडकको गीत’ कथामा प्रयुक्त सीमान्तीयता अध्ययनमा केन्द्रित छ । सीमान्तीयता दोस्रो विश्वयुद्धपछिको विश्वमा मानव समुदायसम्बद्ध हरेक विषयलाई हेर्ने नवीन चिन्तन तथा दृष्टिकोणका रूपमा विकसित सांस्कृतिक अध्ययनको एउटा अवधारणा हो । यसै सिद्धान्तका आधारमा यस लेखमा विकलको कथाको विश्लेषण गरिएको छ । कथामा समाज र राज्यबाट बहिष्करणमा परेको, उपेक्षित र अस्तित्वविहीन जीवन बाँच्ने, नयाँ सडकको फुटपाथमा मागेर जीवनयापन गर्ने दृष्टिविहीन पात्र माग्ने र उसको श्रीमती सानीका कष्टपूर्ण जीवन भोगाइलाई प्रस्तुत गरिएको छ । सीमान्तीय अध्ययनका सैद्धान्तिक पर्याधार, पुस्तकालयीय कार्यमा आधारित भई प्राथमिक र द्वितीयक स्रोतका सामग्रीको उपयोग, गुणात्मक र पाठविश्लेषणात्मक अनुसन्धान पद्धतिको प्रयोग गरी यस लेखलाई पूर्णता दिइएको छ । मूलतः सीमान्तीय पक्षहरूमा वर्गीय, आर्थिक आधार, लैङ्गिक आधार, सांस्कृतिक आधार, सीमान्त वर्गको स्थान अर्थात् प्रतिरोधको अवस्था र सीमान्त वर्गप्रति लेखकीय दृष्टिकोण जस्ता अभिलक्षणहरूको आधारमा कथाको निरूपण गर्नु यस अध्ययनको मूल उद्देश्य वा समस्या हो । अनुसन्धानबाट प्रस्तुत कथाका पात्रहरू आवाजविहीन र निरीह देखिन्छन् । यी पात्रहरू वर्षौदेखि राज्यपक्षबाट उपेक्षित र शोषित छन् । उनीहरूको उद्दारका लागि सम्बन्धित पक्ष जिम्मेवार बन्न सकेको छैन । कथाको प्रमुख सीमान्तीय पात्र माग्नेले अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभुत्वशालीवर्गसँग प्रतिरोध गरेको छ । {The present paper focuses on the study of marginality in Ramesh Vikal’s “The Song of New Road”. Marginality is a concept to study every aspect of human society which was developed after the second world war. Against this backdrop, this paper has analyzed Vikal’s narrative. The narrative has depicted the life experiences of a blind beggar and his wife named Sani who have marginalized from the society and state, and lived the lives of ignored and non-existent, begging on the footpath of New Road. The study has adopted qualitative and textual-analysis methods, using the theoretical framework of marginality theory and primary and secondary sources based on the library research. The main objective of the study is to formulate the dimensions of marginality such as class, economy, gender, culture and resistance, and the perspective of the author. In this study, the characters of the narrative are depicted as voiceless and helpless. They are neglected and exploited by the state for years. To protect them, the concerned authorities are not responsible. Overall, the beggar has indirectly resisted the dominant group.}
छुदेन काविमोको उरमाल उपन्यासको सीमान्तीयता {Marginality in Chuden Kabimo’s Urmaal}
प्रस्तुत लेख छुदेन काविमोको उरमाल उपन्यासको सीमान्तीयताको विमर्शमा केन्द्रित छ । यस उपन्यासमा डुबर्सको चिया कमानका आदिवासी र नेपाली श्रमिकहरू अनि त्यस सेरोफेरोका विभिन्न आदिवासीहरूको सङ्कटग्रस्त जीवनको त्रासदी निरूपण गरिएको छ । यस लेखको क्षेत्र उपन्यास हो । यसको शोधरिक्त विषय सीमान्तीयता देखिएकाले त्यसैलाई शोध समस्या बनाइएको छ । समस्यालाई व्यवस्थित अध्ययन गर्न उपन्यासको सीमान्तीयता के ? किन ? र कसरी ? भन्ने प्राज्ञिक जिज्ञासा निर्माण गरी तिनको उपन्याससङ्गत विमर्श गर्नु यसको उद्देश्य बनेको छ । यसक्रममा उपन्यासको सीमान्तीयताको उत्तर खोज्न सीमान्तकृत वर्गमा सङ्गठनको अभाव, प्रभुत्वशाली वर्गको प्रलोभन, सीमान्त वर्गमा देखिएको विभाजन र प्रतिरोधलाई औपन्यासिक साक्ष्यका आधारमा यहाँ क्रमशः विमर्श गरिएको छ । बहुसत्यमा विश्वास गर्ने यो विमर्श गुणात्मक शोधढाँचामा व्यवस्थित छ । यसका लागि प्राथमिक (उरमाल उपन्यास) र द्वितीयक (उपन्यासका पूर्वकार्य र सीमान्तीयताको सिद्धान्त) सामग्री पुस्तकालय स्रोतबाट जुटाइएको छ । सीमान्तकृत वर्गमा सङ्गठनको अभाव, प्रभुत्वशाली वर्गको प्रलोभन र सीमान्त वर्गमा देखिएको विभाजनजस्ता चरहरू यसका तत्त्वमीमांसा हुन् भने सीमान्तीयताको सिद्धान्त र यसको उपन्यास विमर्शमा संश्लेषणको ढाँचा ज्ञानमीमांसा हो । सत्ता र शक्तिको पहुँचबाट किनारीकृत आदिवासी र नेपाली समुदाय यस उपन्यासमा मूलतः सत्तासीनको सनकमा परेर सन्त्रास र अनिश्चितताको सकसमा बाँच्नु परेको छ । असङ्गठित उनीहरूले आफ्नो सकसको प्रतिरोध गर्न खोज्दा प्रभुत्वशाली वर्गले अनेक प्रलोभन देखाई उनीहरूमै गहिरो शत्रुतापूर्ण विभाजन ल्याइदिएका छन् । यसले अल्पसङ्ख्यक नेपाली समुदायमा जुन अभिघातसहितको त्रासदी सिर्जना गराइएको छ त्यसलाई आकर्षक र मौलिक औपन्यासिक कलाले निरूपण गरिएको निष्कर्ष यस लेखको छ । यसबाट सबाल्टर्न समुदाय असङ्गठित हुँदा उनीहरूलाई सत्तासीनले चरम दुरूपयोग गरी उनीहरूबिचमै आत्मघाती खेल खेलाएर आफ्नो स्वार्थ सुरक्षित गर्छन् भन्ने सन्देश पनि प्रकट भएको छ । {The present paper discusses marginality in Urmaal, a novel by Chuden Kabimo. The novel depicts the tragic life of indigenous communities and Nepali workers of the tea estates of Dubars. The novel is a text for this study. The research gap of this study is marginality. Therefore, the objective of this study is to answer the questions of what, why and how marginality is presented in the novel. This paper discusses the reasons of marginality that include lack of organization in marginalized communities, temptation of dominant groups, and conflict as well as resistance among marginalized groups, which are considered the textual evidences for discussion. Employing qualitative research design, the study considers multiple meanings as an approach. For this purpose, data of primary source (the novel) and secondary sources (literature review and marginality theory) have collected from the library. In this paper, lack of organization in marginalized groups, temptation of dominant groups, and conflict among marginalized groups have been the parameters of philosophical inquiry while the synthesis of marginality theory and discussion of the novel have been the parameters of critical inquiry. Due to the eccentricity of rulers, the indigenous groups and Nepali communities have to live a life of fear and uncertainty. These communities are unorganized who attempt to resist the dominant groups, but they are tempted by the dominant groups. The study concludes that such domination has created tragedy in the lives of marginalized communities, but this tragedy has artistically been presented in the novel. Therefore, the novel has attempted to convey the message to all that when the subalterns remain unorganized, the dominant groups use this situation to fulfil their selfish desire.}
जानुका खतिवडाको आतोहोडा उपन्यासमा सीमान्तीयता {Marginality in Januka Khatiwada’s Novel Aato Oda}
प्रस्तुत आलेख उपन्यासकार जानुका खतिवडाद्वारा लेखिएको आतोओडा उपन्यासलाई सीमान्तीय कोणबाट अध्ययन गर्ने उद्देश्यले तयार पारिएको हो । उपन्यासले पूर्वी नेपालको झापा जिल्लाका विभिन्न स्थानमा बसोबास गर्ने सन्थाल जातिका मानिसको जीवन भोगाइका बहुआयामिक पक्ष प्रस्तुत गरेको छ । यस आलेखमा यो सीमान्तकृत समुदायप्रति समाजको प्रभुत्वशाली वर्गको दृष्टिकोण र व्यवहार तथा यस समुदायका व्यक्तिमा रहेको प्रतिरोधी चेतनाको अध्ययन गरिएको छ । आलेखमा सन्थाल समुदायले भोगेको वर्गीय, लैङ्गिक र जातीय सीमान्तीयता कसरी अभिव्यक्त भएको छ र पीडित व्यक्तिमा प्रतिरोधी चेतनाको स्थिति कस्तो छ भन्ने जिज्ञासाको समाधान खोज्ने प्रयत्न गरिएको छ । यसका लागि पुस्तकालय कार्यद्वारा प्राथमिक र द्वितीयक स्रोतका सामग्री सङ्कलन गरी तिनको अध्ययन विश्लेषण गरिएको छ । सबाल्टर्न अध्ययन सम्प्रदायका सीमान्तीयतासम्बन्धी मान्यतालाई कृति विश्लेषणको मुख्य सैद्धान्तिक आधार बनाइएको छ । सन्थाल जातिमा प्रतिरोधी चेतनाको विकास हुन नसक्दा प्रभुत्वशाली वर्गले उनीहरूमाथि दमन गरिरहेको कुरालाई यस उपन्यासमा मुख्य विषय बनाइएको छ । अध्ययनको अन्त्यमा सङ्कलित सामग्रीको अध्ययन विश्लेषणबाट प्राप्त तथ्यका आधारमा विवेच्य उपन्यासले सन्थाल जातिको वर्गीय, लैङ्गिक र जातीय सीमान्तीयता उजागर गरेको र उनीहरूमा शोषण र उत्पीडनविरुद्ध प्रतिरोधी चेतना अपेक्षित रूपमा विकास नभएको निष्कर्ष निकालिएको छ । {The present paper aims to study Aato Oda, a novel by Januka Khatiwada from the perspective of marginalization. The novel depicts the lives of Santhal caste who live in the eastern part of Jhapa District in Nepal. In this paper, the perception and behavior of dominant groups on the marginalized communities who resist against dominance. The paper also depicts how the Santhal communities have experienced the marginalization in terms of class, gender and caste, and how they resist against the dominant groups. To address these issues, the study has adopted library research method, using both primary and secondary sources of information. The concept of subalternity that studies marginalization has been considered the main theoretical framework. The findings of the study suggest that due to lack of resistant consciousness in the Santhal communities, the dominant groups have repressed them. The study concludes that the novel has explored the marginalization of Santhal communities in terms of class, gender and caste, and they have not rasied voice against exploitation and discrimination inflicted upon them.}
ध्रुवचन्द्र गौतमको अग्निदत्त+अग्निदत्तमा निस्सारता {Nothingness in Dhrubachandra Gautam’s Agnidutta+Agnidutta}
प्रस्तुत अध्ययन ध्रुवचन्द्र गौतमद्वारा लिखित अग्निदत्त+अग्निदत्त उपन्यासको अस्तित्ववादी जीवनदृष्टिको एक प्रमुख मान्यता निस्सारताका दृष्टिले गरिने विश्लेषणमा केन्द्रित रहेको छ । यस अध्ययनको क्षेत्रका रूपमा उपन्यास र समस्याका रूपमा अस्तित्ववादी निस्सारता रहेको छ । उपन्यासमा अस्तित्ववादी निस्सारताको अभिव्यक्ति कसरी गरिएको छ भन्ने अनुसन्धेय जिज्ञासाको निरूपण गर्ने उद्देश्य यस लेखमा राखिएको छ । यो लेख बहुसत्यमा आधारित गुणात्मक अनुसन्धानढाँचामा आबद्ध रहेको छ । यस अध्ययनमा स्वतन्त्रताजन्य पीडाका कारण मानिसले जीवनलाई व्यर्थ ठाने पनि जीवनप्रति आशावादीका साथ क्रियाशील हुन्छ भन्ने कुरालाई तत्त्वमीमांसाका रूपमा उपयोग गरिएको छ । उक्त सत्यतालाई उपन्यासका साक्ष्यका आधारमा पुष्टि गरी ज्ञान निर्माण गरिएको छ । सम्भावनालाई खुला राखी शोधदर्शनका बिचमा समन्वयसमेत कायम गरिएको छ । पाठविश्लेषणविधिको अवलम्बन गरिएको यस अध्ययनका लागि आवश्यक पर्ने प्राथमिक र द्वितीयक स्रोतका सामग्रीहरू पुस्तकालयबाट सङ्कलन गरिएका छन् । यस अध्ययनमा पाश्चात्य चिन्तन परम्परामा स्थापित अस्तित्ववादी जीवनदर्शनको प्रमुख मान्यता निस्सारतालाई सैद्धान्तिक आधारका रूपमा उपयोग गरिएको छ । यसै सिद्धान्तको आशय अनुरूप निर्मित सूचकहरू स्वतन्त्रताजन्य पीडा, जीवनप्रतिको व्यर्थता र आशावादी स्वरका आधारमा समस्याको समाधान गरिएको छ । अस्तित्वका लागि स्वतन्त्र निर्णय गरेको मानिसले समस्या भोग्नुपर्दा उसमा जीवनप्रति वितृष्णाभाव जागृत भए पनि जीवनप्रति आशावादी रहँदै कर्ममा प्रवृत्ति रहनुपर्छ भन्ने लोककल्याणकारी विचारलाई यस उपन्यासमा पात्रका क्रियाव्यापारका माध्यमबाट अभिव्यक्त गरिएको छ भने निष्कर्ष यस अध्ययनको रहेको छ । {The present paper analyzes Agnidutta+Agnidutta, a novel written by Dhrubachandra Gautam from the existentialist perspective using the issue of nothingness. In this paper, the novel has been considered a text and existential nothingness as an issue for critical analysis. Therefore, the main objective of this study is to find out on how nothingness is presented in the novel, which is considered the main research problem. This study employs qualitative research design, understanding multiple meanings as ultimate reality. Although the study critically analyzes human life as useless due to existential choices, human beings see possibilities in life. This reality has been considered the evidence to contribute to human knowledge. Possibilities in life have been regarded as the philosophy of inquiry. Using a textual analysis method, the study has based its study on primary and secondary sources of information from the library. Existentialism, particularly the idea of nothingness, has been employed as a theoretical framework. Based on this model, the study has addressed the issues of existential choices, nothingness, and possibilities in life, which have been considered as parameters. The study concludes that having free choices in life for existence is a problematic issue, but the novel presents its characters who see possibilities in life that are essential for the betterment of human beings.}
लेखनाथ पौड्‌यालको 'शप्तप्रश्नात्मक बुद्धिविनोदको पहिलो विनोद काव्यमा व्यक्त आध्यात्मिक अभिलक्षण {Spiritual Attributes in Lekhnath Paudyal’s Poetry “The First Amusement of Seven Intellectual Amusements”}
लेखनाथ पौड्यालको ‘सप्तप्रश्नात्मक बुद्धिविनोदको पहिलो विनोद’ काव्यमा व्यक्त आध्यात्मिक अभिलक्षणको विश्लेषण गर्ने उद्देश्यले यो लेख तयार पारिएको हो । यस लेखको अध्ययन क्षेत्र पौड्यालको काव्य रहेको छ । यस लेखको समस्याका रूपमा काव्यमा आध्यात्मिकता कसरी प्रस्तुत गरिएको छ भन्ने रहेको छ । यस अध्ययनमा पौड्यालले आध्यात्मिक विषयसँग सम्बन्धित सात प्रश्नहरू काव्यको सुरुमा नै प्रस्तुत गरी त्यसमा नै केन्द्रित रही पौरस्त्य षड्दर्शनले अगाडि सारेका आध्यात्मिक मूल्यका सापेक्षतामा प्रस्तुत गरेको पहिलो विनोद दृष्टान्तसहित देखाइएको छ । यस अध्ययनको सैद्धान्तिक आधार पौरस्त्य षड्दर्शनका दुःख, बन्धन र मोक्षसँग सम्बन्धित मान्यताहरू रहेका छन् । सांसारिक विषयाभिलाषा र यसको तृप्तिले मानिसले सुख प्राप्त गर्न सक्दैन भन्ने पूर्वीय षड्दर्शनको मान्यतालाई आधार मानी काव्यमा आध्यात्मिक चिन्तन प्रस्तुत गरिएको छ भन्ने विषयलाई अध्ययनको केन्द्र बनाइएको छ । गुणात्मक अनुसन्धान ढाँचाको यस अध्ययनमा प्राथमिक र द्वितीय स्रोतका सामग्रीहरूबाट प्राप्त तथ्यहरूलाई पाठविश्लेषण विधिमार्फत काव्यमा अन्तरनिहित आध्यात्मिक अभिलक्षणलाई विवेचना गरिएको छ । कविले सांसारिक विषय, व्यवहार, व्यवस्था र स्थितिमा रुमलिएर मानिसले सांसारिक बन्धनमा परी दुःख पाएको र यसबाट मुक्त हुन विलक्षण ज्वाजल्ल्यमान दिव्यज्ञान नै चाहिन्छ भन्ने कविको धारणालाई सूचकका आधारमा काव्यमा व्यक्त आध्यात्मिक अभिलक्षणलाई दृष्टान्तसहित विश्लेषण गरिएको छ । सांसारिक विषयाभिलाषा र यसका पछि लाग्दा मानिसले केवल सांसारिक दुःख, कष्ट, पीडा, तनाव मात्र पाएको र यसबाट पार पाउन व्यक्ति स्वयम्भित्र रहेको अन्तचेतनालाई जगाएर तत्त्वज्ञान लिनुपर्दछ भन्ने धारणा नै काव्यको पहिलो विनोद भएको यस अध्ययनको निष्कर्ष रहेको छ । {This paper aims to analyze the spiritual attributes expressed in Lekhnath Paudyal’s poetry “The First Amusement of Seven Intellectual Amusements”. Here, the study has considered Paudyal’s poem a text and how spiritualism is presented in the poem as its main issue of this study. In his poem, Paudyal has presented seven questions related to spiritual issues in which the first intellectual amusement has been written, relating spiritual values to divine six philosophies. This study draws the insights of six philosophies such as pain, bondage, and liberation as its theoretical framework. The study has also employed the spiritual principles of eastern six philosophies such as worldly pleasure and satisfaction cannot satisfy human life. Adopting qualitative research design, the study has used primary and secondary sources of information to critique the spiritual attributes inherent in Paudyal’s poem through textual analysis. In this paper, the spiritual attributes presented in the poem has been interpreted in detail based on the poet’s idea that to get rid of worldly subject, behavior, system and situation, those who are suffering from the worldly bondage need extraordinary divine knowledge. In conclusion, as the poet argues in his poem, human beings encounter worldly pain, suffering, distress, and tension if they run after worldly pleasures and to get rid of them, one has to develop own inner awareness for the knowledge of reality.}
सुमन वर्षाको अभ्यन्तरमा शिल्प {Style in Suman Barsha’s Abhyantar}
प्रस्तुत लेख ‘अभ्यन्तर’ कथासङ्ग्रहमा प्रयुक्त शिल्पगत प्रयोगसँग सम्बन्धित रहेर तयार पारिएको छ । कृतिगत सौन्दर्य निर्धारणको मुख्य आधार शिल्प भएको तर त्यसको अध्ययन कम हुने गरेकाले यस्तो शीर्षक चयन गरिएको हो । कथासङ्ग्रहका कथाहरूमा केकस्तो शिल्पको प्रयोग गरिएको छ ? भन्ने मूल शोधप्रश्न लिएर यसमा अध्ययन गरिएको छ । सङ्ग्रहमा प्रस्तुत शिल्पगत वैशिष्ट्यको चित्रण गर्नु यसको खास उद्देश्य हो । सङ्ग्रहको चयन तथा त्यसभित्रका कथा र कथांशको चयनमा सोद्देश्यमूलक नमुना छनोट विधि अवलम्बन गरिएको छ । गुणात्मक अनुसन्धान ढाँचाभित्र रही पाठविश्लेषण विधिको उपयोग यसमा गरिएको छ । शिल्प र त्यससँग जोडिएर आएका यथार्थवाद, स्वैरकल्पना, अधिआख्यान तथा विधामिश्रणका बारेमा पूर्व अध्येताका पुस्तक तथा शोधप्रबन्धबाट सैद्धान्तिक आधार निर्माण गरी विश्लेषणका लागि उपयोग गरिएको छ । कथासङ्ग्रहमा यथार्थवादी शिल्पको प्रयोग बढी देखिएकाले त्यसको विश्लेषणका लागि बढी ठाउँ दिइएको छ भने अन्यलाई आवश्यकताअनुसार साक्ष्यहरूको प्रयोगद्वारा प्रस्ट पार्ने कार्य गरिएको छ । सङ्ग्रहमा केही पुराना तथा केही नवीन शैल्पिक ढाँचा अवलम्बन गरिएको र तिनको सार्थक प्रयोगका कारण कृति शिल्पगत वैशिष्ट्यका दृष्टिले उल्लेखनीय छ भन्ने निष्कर्ष यस अध्ययनबाट प्राप्त हुन आएको छ । {The present paper deals with the stylistic use in Suman Barsha’s Abhyantar, a collection of short stories. There are few studies in the use of style in determining a work’s literary genre. This paper deals with the question of what stylistic devices have been used in the stories of the book. The main objective this study is to illustrate the stylistice features projected in these stories. This text has been chosen as a sampling for analysis. Adopting qualitative research design, textual analysis method has been employed to study this book. Available books and theses are used as theoretical framework regarding style and its relation with realism, fantasy, metafiction and interdisciplinarity. In the book, there is more space in the use of realistic style for discussion while other stylistic features have been used as required by the evidences. It is concluded that some traditional and modern stylistic devices have been employed in the book, resulting in significantly impactul.}
मौखिक र लिखित सङ्कथनका भिन्न विशेषताको विश्लेषण {Analysis of the Differing Attributes of Spoken and Written Discourse}
प्रस्तुत लेख मौखिक र लिखित सङ्कथनका भिन्न विशेषताहरूको पहिचान तथा विश्लेषणमा केन्द्रित रहेको छ । अभिव्यक्तिको अर्थपूर्ण सग्लो भाषिक एकाइका रूपमा रहेको सङ्कथन वाक्यभन्दा माथिल्लो कार्य गर्ने भाषिक एकाइ हो । अर्थपूर्ण धारणाको बोध र अभिव्यक्ति सङ्कथनात्मक एकाइबाट मात्र सम्भव हुन्छ । यसका लागि सङ्कथनको स्वरूप र तिनका विशेष अभिलक्षणबारेको सुझबुझ भाषा प्रयोक्ताका लागि त आवश्यक पर्छ नै शिक्षक विद्यार्थीका लागि पनि निकै जरुरी हुन्छ । गुणात्मक अनुसन्धानमा आधारित यस शोधमा तथ्यको सङ्कलन गर्दा कक्षा ९ को करेसाबारी पाठ (निबन्ध) शिक्षण सिकाइका क्रममा शिक्षक विद्यार्थीका बोलीलाई रेकर्ड गरिएको छ भने लिखित सङ्कथनका लागि सोही निबन्धको पुस्तकालयीय अध्ययन पद्धतिलाई उपयोग गरिएको छ । निर्दिष्ट मौखिक र लिखित स्रोतबाट सङ्कथनका विशेषताहरूको पहिचान र तिनको वस्तुपरक विश्लेषण गर्ने क्रममा सामग्रीहरूको मिल्दाजुल्दा सारगत समूहमा वर्गीकरण गरी सङ्कथन विश्लेषणको सिद्धान्तका आधारमा वर्णनात्मक एवम् व्याख्यात्मक विश्लेषण गरिएको छ । मौखिक सङ्कथनका विशेषताका रूपमा स्वतः स्फूर्त अभिव्यक्त हुनु, तत्क्षण संशोधनीय रहनु, आफ्नै किसिमको संरचना र छोटा छरिता वाक्य विन्यासमा निबद्ध रहनु, अन्तरक्रियात्मक हुनु, अनौपचारिक प्रवृत्ति पाइनु, अभाषिक सामग्रीको पनि प्रयोग हुनु, भाषिक एकाइको आवृत्ति भइरहनु, सूचना सञ्चारमा द्रुतता पाइनु, बोल्दा सहभागीको पालो तथा भूमिकाको विशेष महत्त्व रहनु, लामो ऐतिहासिकता प्राप्त गर्नु आदि मुख्य रहेका छन् । यद्यपि एकल अभिव्यक्तिका रूपमा रहनु, व्याकरणिक विन्यासमा मानक र जटिल वाक्यहरू प्रयोग हुनु, अभिव्यक्तिमा औपचारिकता बढी पाइनु, भाषिक सामग्री (लिपि, चिह्न र सङ्केत) को सघन प्रस्तुति रहनु, सूचना सञ्चार ढिलो हुनु, लेखिएपछि सजिलै सुरक्षित हुनु आदि लिखित सङ्कथनका विशेषताहरू रहेका छन् । मौखिक र लिखित सङ्कथनमा उल्लिखित भिन्न विशेषताहरू रहँदारहँदै पनि मौखिक सङ्कथनका कतिपय विशेषताहरू रूपक, निबन्ध, काव्य र आख्यान विधामा पनि पाइन्छन् भने लिखित सङ्कथनमा अन्तर्निहित कतिपय विशेषताहरू औपचारिक सन्दर्भ (अन्तरर्वाता, प्रस्तुतीकरण, भाषण आदि) का मौखिक अभिव्यक्तिहरूमा पनि भेटिन्छन् । यसर्थ मौखिक तथा लिखित सङ्कथनका अधिकांश विशेषताहरू भिन्न भिन्न रहेका र केही विशेषताहरू भने समान पनि रहेका लेखको निष्कर्ष रहेको छ । {The present paper focuses on the identification and analysis of differing attributes of spoken and written discourse. Discourse refers to meaningful written and spoken language used in a communication that is a unit longer than a single sentence. The unit of discourse is possible only through the understanding and utterance of its concept. To address this issue, it is necessary to understand the structure and its attributes the language users, but also it is necessary to understand them for teachers and students. Based on qualitative research method, the data were collected from the “Karesabari” (‘kitchen garden’) lesson of Grade 9 during its teaching for spoken discourse and past studies of the same lesson for written discouse. While analyzing the attributes and their objective analysis of discourse from the specified spoken and written sources, the data were dealt with descriptively and analytically, classifying these sources of discourse. The attributes of spoken discourse include expressing spontaneously, correcting immediately, using own structure and short sentences, being interactive, speaking informally, using non-linguistic words, thinking in linguistic unit, expressing speedily, listening to others, and making them long-lasting. Similarly, the attributes of written discourse include using a single expression, writing in grammatical order of canonical and difficult sentences, expressing formally, presenting linguistic items such as script, symbol and signal, conveying the message late, and writing securely. While the attributes of spoken discourse are available in the metaphorical essays, poems and narratives, the attributes of written discourse are found in the formal contexts such as interviews, presentations, speeches, etc. Therefore, the paper concludes that the attributes of both spoken and written discourse are found to be different, but they are also found to be similar.}
नेपाली नाटकमा आधुनिकताको समय निर्धारण {Timing of Modernity in Nepali Plays}
प्रस्तुत लेखमा बालकृष्ण समको मुटुको व्यथा (वि.सं.१९८६) र गोपालप्रसाद रिमालको मसान (वि.सं. २००३) नाटकमा आधुनिकतालाई के कसरी प्रस्तुत गरिएको छ भन्ने प्राज्ञिक जिज्ञासालाई मुख्य विषय बनाइएको छ । समको मुटुको व्यथा पहिलो आधुनिक नाटक हो कि रिमालको मसान पहिलो आधुनिक नाटक हो भन्ने कुरामा विवाद छ । यो लेख पहिलो आधुनिक नेपाली नाटक कुन हो भन्ने ठम्याएर त्यसमा आधुनिकता कसरी व्यक्त भएको छ भन्ने समस्यामाथि विमर्श गर्ने उद्देश्यले तयार पारिएको हो । यस आलेखको मुख्य अध्ययन क्षेत्रका रूपमा बालकृष्ण समको मुटुको व्यथा र गोपालप्रसाद रिमालको मसान नाटक रहेका छन् भने समस्याका रूपमा आधुनिकताको प्रयोग रहेको छ । यस अध्ययनमा गुणात्मक अनुसन्धान अवलम्बन गरिएको छ । नारीहरूलाई बन्धनमा राख्ने कुरा आधुनिकतासँग मेल नखाने कुरा हो भन्ने कुरालाई तत्त्व मीमांसाका रूपमा स्वीकार गरिएको छ । प्राथमिक र द्वितीयक स्रोतको सामग्रीको अध्ययन गरी तथ्यका आधारमा पाठ विश्लेषण विधिको उपयोग गरी लेखलाई पूर्णता प्रदान गरिएको छ । परम्परागत मूल्यको वरण, दैवी शक्ति, भाग्य र नियतिमा विश्वास, स्वच्छन्दतावादी चिन्तन जस्ता प्रवृत्तिलाई परम्परावादी नाटक र पितृसत्ताको विरोध, नारी हिंसाको विरोध, वर्गीय उत्पीडनको विरोध, विश्वासनीय कथानक र पात्र योजना, बोलचालको भाषाको प्रयोग जस्ता प्रवृत्तिलाई आधुनिक प्रवृत्ति मानेर यिनै प्रवृत्तिका आधारमा मुटुको व्यथा नाटकले आधुनिकताको पृष्ठभूमि निर्माण गरे पनि मसान नाटकबाट आधुनिकता आरम्भ भएको ठहर गरिएको छ । नेपाली नाटकमा आधुनिकताको समय निर्धारणमा रहेको अन्योलता र विवाद निरूपण गर्ने प्रयत्न यस लेखको प्राप्ति हो । आधुनिकताको कोणबाट मात्र मुटुको व्यथा र मसान नाटकको चर्चा गर्नु यस लेखको सीमा हो । {In the present paper, the issue of how modernity is presented in two plays: Balkrishna Sama’s Mutuko Byatha (The Agony of Heart) and Gopal Prasad Rimal’s Masan (Crematorium) has been considered the subject of this study. There is a controversy about which play is the first modern play: Sama’s The Agony of Heart or Rimal’s Crematorium. Therefore, this paper aims to find out which one is the first Nepali play and how modernity is presented in it, which is the main issue of this study. This paper has considered Sama’s play and Rimal’s play as a text whereas the use of modernity is the main issue for analysis. The study employs qualitative research design. The commodification of women is not modernity, which is accepted as evidences for analysis. Using primary and secondary sources of information, the textual analysis method has been employed for analysis of the text. Based on the evidences available in these two texts such as having traditional values, divine power, belief in fate and destiny, and autocratic thinking are regarded as the trend of tradition whereas having protest against patriarchy, voice against the violence of women, class discrimination, authentic narrative and characterization, and the use of conversational language are regarded as the trend of modernity, this paper argues that though Sama’s The Agony of Heart has paved a way for modernity, Rimal’s Crematorium has been considered the true beginning of modern Nepali plays. The major outcome of this study is to determine the timing of modernity of Nepali plays among uncertainties and controversies. However, this study is limited to studying Sama’s The Agony of Heart and Rimal’s Crematorium from the perspective of modernity.}
‘पृथ्वी मल्लको कनकपत्र (१४१३)’ को वस्तुगत विश्लेषण {Factual Analysis of Prithvi Malla’s Kanakpatra (1413)}
प्रस्तुत आलेख ‘पृथ्वी मल्लको कनकपत्र (१४१३)’ को वस्तुगत विश्लेषण गर्ने उद्देश्यले तयार गरिएको हो । यस आलेखमा मल्लको कनकपत्रमा वस्तुगत तथ्यहरूलाई के कसरी प्रस्तुत गरिएको छ भन्ने प्राज्ञिक जिज्ञासालाई मुख्य समस्या बनाइएको छ । वस्तुगत सत्यमा विश्वास गरिएको यस अध्ययनमा गुणात्मक अनुसन्धान ढाँचा अपनाइएको छ । एउटा प्रशासक (खससाम्राज्यको राजा) ले राजाज्ञा प्रसारित गर्दा कुन कुन तत्त्वलाई के कति महत्त्व दिएर के कसरी समायोजन गरेका छन् भन्ने कुरा यहाँ देखाइएको छ । मल्लको कनकपत्रमा विभिन्न वस्तु (राजाज्ञाका अङ्गहरू) लाई अभिलेखमा कुशल शिल्पीले समायोजन गरेझैँ गरी एकाकार पारिएको छ । यस आलेखमा बहुभाषिकता, कल्याणको कामना, प्रशस्ति, मातहतका प्रशासकलाई निर्देशन, ऐतिहासिकता, तिथिमिति, राजाज्ञा, मूल कथ्य (जग्गादान), पूर्वजप्रति सम्मान, आध्यात्मिक चेतना, कर मिनाह, भोगाधिकार, राजाज्ञा नतोड्न कडा चेतावनी, साक्षी र लेखक, मुद्पात (छाप लगाइएको), भाषिक स्वरूपलाई विश्लेषणको आधारका रूपमा उपयोग गरिएको छ । प्राचीन नेपाली (खस) भाषामा जारी गरिएको राजाज्ञा ऐतिहासिक तथा वर्तमानमा समेत प्रभाव पार्ने खालको देखिएको छ । यस आलेखमा प्राथमिक तथा द्वितीयक स्रोतका सामग्रीको अध्ययन गरी प्राप्त तथ्य तथा वस्तुतथ्यका आधारमा पाठविश्लेषण विधिको उपयोग गरी आलेखलाई पूर्णता दिइएको छ । सैद्धान्तिक अवधारणाका आधारमा माथि चर्चा गरिएका चर (सूचक) हरू छनोट गरी कनकपत्रको विश्लेषण गरिएको छ । खससाम्राज्यका राजा पृथ्वी मल्लले आफ्ना गुरु तथा ज्योतिषी गोल्हु जोइसीलाई आखर पढाएका र चिना बनाएका भन्दै गुरु दक्षिणास्वरूप जुम्ला आसपासका विभिन्न जग्गाहरू दान दिएको केन्द्रीय कथ्यलाई यस कनकपत्रमा प्रस्तुत गरिएको छ भन्ने निष्कर्ष यस अध्ययनको रहेको छ । {The present paper aims to make a factual analysis of Prithvi Malla’s Kanakpatra (1413), a golden plate letter. This study mainly problematizes an inquiry about how the factual evidences have been presented in Malla’s document. Based on factual evidences, the study has adopted qualitative research design. Malla’s document depicts an account of how a ruler (King of Khas Kingdom) has coordinated the system of government while ruling over the kingdom. The document also presents different sectors of the government, which are skillfully united in the kingdom. For the purposes of language development, this paper has also utilized and analyzed the words from the documents such as multilingualism, desire for welfare, royal inscription, instructions for bureaucrats, historical dates, royal command, principal order (land gift), respect to ancestors, spiritual awareness, tax pardon, possessory rights, no breach of royal command, witness and clerk, and endorsed. The royal command used in ancient Nepali (Khas) language is still significant in the past and in the present time as well. Using both primary and secondary sources of information, this paper has employed a textual analysis approach for research. The abovementioned parameters have been selected as theoretical framework for analysis of the text. The study concludes that the document narrates about King Prithvi Malla of the Khas Kingdom who was educated by his teacher and astrologer Golhu Jaishi who recorded the King’s birth date and received the pieces of land as a grant.}
अनुसन्धानमा पूर्वकार्य समीक्षा लेखन {Writing Reviews in Research}
प्रस्तुत लेख अनुसन्धानको महत्त्वपूर्ण पक्षका रूपमा चिनिने पूर्वकार्य समीक्षाको सैद्धान्तिक पक्षका बारेमा चर्चा गर्दै यसका केही नमुनाहरू प्रस्तुत गर्ने उद्देश्यले तयार पारिएको हो । यो लेख भाषा, साहित्यका क्षेत्रमा गरिने गुणात्मक अनुसन्धानमा केन्द्रित छ । यसमा खासगरी पूर्वकार्य समीक्षाको परिचय, यसको आवश्यकता वा प्रयोजन, समीक्षाका चरणहरू, समीक्षा लेखनका विधिका बारेमा स्पष्ट पारिएको छ । यसले अनुसन्धानलाई औचित्यपूर्ण बनाउन सहयोग गर्दछ । पूर्वकार्यको समीक्षामा मूलतः अनुसन्धान क्षेत्र र समस्यासँग सम्बन्धित साहित्यको पुनरावलोकन गरिन्छ । यो समस्याकथन र उद्देश्य निर्धारणमा सहयोगी बन्दछ । कुनै पनि अनुसन्धान विशिष्ट प्राज्ञिक जिज्ञासा वा समस्यामा आधारित हुन्छन् र ती समस्यासँग आंशिक वा पूर्ण रूपले सम्बन्धित भएर त्यसअघि कुनै न कुनै किसिमका कार्य गरिएका हुन्छन् । तिनै कार्यको समीक्षा गर्नुलाई पूर्वकार्यको समीक्षा भनिन्छ । यहाँ पूर्वकार्य समीक्षा लेखनका परम्परित र नवीन विधिका बारेमा चर्चा गर्दै अन्त्यमा समग्र लेखको निष्कर्ष प्रस्तुत गरिएको छ । {The present paper aims to formulate theoretical frameworks for a literature review, which is an essential component of research. This paper has focused on qualitative research in the areas of language and literature. It has dealt with writing the introduction of literature review, its implications and use, stages of literature review, and methods of writing literature reviews. This study will help researchers to make their research significant. Past studies review the research domain and issues of related literature. Thus, literature review becomes helpful to formulate the statement of the problem and the objectives. Research depends on research question or issue, which is related to the previous studies whether it is partial or full. Therefore, any studies conducted before the actual research takes place is called literature review. This paper discusses the traditional as well as new metods of writing literature reviews with its overall conclusion.}