नेपालभाषाका लिपिको नालिबेली

Abstract

यस लेखमा नेपालभाषा र यसमा प्रयोग हुने लिपिको बारेमा प्रकास पारिएको छ । नेपालभाषा नेवार जातिले बोल्ने भाषा हो । नेपालभाषा चिनिया भोट परिवारको भोट-बर्मेली शाखा अन्तर्गतको भाषा हो । यस भाषामा १४औं शदीदेखि नै साहित्य सिर्जना भैसकेको देखिन्छ । नेवारहरूले आफ्नो भाषालाई आधिकारिक रुपमा नेपालभाषा, जनबोलीमा नेवा:भाए भन्छन् । नेवार मुलत: नेपाल उपत्यकाका वासिन्दा हुन् । नेपालमा सन् २०२१ को जनगणनानुसार १३,४१,३६३ जना नेवार छन्, जसमा वक्ता ८,६३,३८० जना  छन्‌ । वक्ताको आधारमा नेपालभाषा देशको आठौ ठूलो भाषा हो । वागमती प्रदेशको मन्त्रिपरिषदले २०८०।५।२३ गते सरकारी कामाकाजको भाषा नेपालभाषा भनेर निर्णय गरेको छ । यस भाषाका वक्ता सघनरूपमा नेपाल खाल्डो तथा छरछिमेकका जिल्लामा केन्द्रीत भएको देखिन्छ । जिल्लागत हिसावमा ७७ जिल्लामा छरिएका छन । नेपालभाषाका २८ भेद,उपभेद र सहायक भेद देखिएका छन् । यो तालिका हेर्दा यही भेदमा सबैभन्दा धेरै उप र सहायक भेदको संग्रह देखिन्छ । नेपालभाषाको दैनन्दिनी काम गर्न हाल देवनागरी लिपिमा लेख्ने गरिएको छ । नेपालभाषामा लेखिएका उपलब्ध अभिलेखमा करीव ९०प्रतिशत प्रचलित नेपाललिपिमा लेखिएको पाइन्छ । केही भुजिंमोल तथा रञ्जनामा पनि पाइन्छ । नेपाललिपिका तीन शैली अर्थात फोन्ट (क) प्रचलित (ख) रञ्जना (ग) भुजिंमोल देखिन्छ । देवनागरी लिपि संस्कृत तथा संस्कृतबाट निसृत भाषाको लागि प्रचलनमा रहेको लिपि भोटबर्मेली शाखाको भाषामा प्रयोग गर्दा केही असहज देखिन्छ । आजको नेपालभाषामा देवनागरीमा लेख्नेहरुले तालव्य द्वयोष्ठ्य अर्धस्वर (य) लाई स्वर (ए) को ठाउँमा प्रयोग गरिरहेका छन् । यस लेखकले स्वर वर्ण (ए) नै प्रयोग गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् । नेपाललिपि प्रयोग गरी भएका लेखनलाई पत्रपत्रिका, पुस्तक, वर्णमाला र विविध गरी चार भागमा छुट्याएर हेर्न सकिन्छ ।