जनता विनाबर्दीका सिपाही हुन

Abstract

जनता र सेनाका बीचमा अन्योन्याश्रित सम्बन्ध रहेको हुन्छ । पहिलो कुरा त जनता नै एउटा सम्प्रभुता सम्पन्न राष्ट्रको एक अभिन्न अङ्ग मानिन्छ । त्यसै गरी राज्यको शक्तिको स्रोत मध्ये एक जनतालाई नै मानिएको छ । एन्सियन्ट सो साइटीमा मोर्गनका अनुसार आधुनिक राज्य निर्माणअघि ट्राइबलहरू आफ्नो कुलवंश (जीन) को सुरक्षित वसोवास गरिएको भूगोल नै कालान्तर मा आधुनिक राज्यको जगको आधार हो । प्लेटोको आधुनिक राज्यको परिभाषामा नगर राज्यलाई विशेष आधार मानेर व्यख्या गरिएको छ । सायद उनले त्यो प्राचीन मानव वस्ती (ट्राइबल) लाई के लाउन चाहेनन् । त्यही भूगोलको सुरक्षाका लागि त्यहाका जनताहरूले गरेको बलिदानीपूर्ण संघर्ष नै त्यस समयको सेना निर्माणको एक आधार मान्न करै लाग्छ । त्यो किनपनि भने युद्धकला र हातहतियार निर्माणका तौर तरिका त्यहीबाट आयातित भएका छन् । यसले के देखाउँछ भने जनता एकातिर आफ्नो देशको सम्प्रभुताको रक्षाका लागि ज्यानको आहुती दिन तयार हुन्छन् भने अर्को तिर आधुनिक संगठित सेना निर्माणको एक आधार शिला पनि बन्न गएको छ । यही प्राचीन मानवको संयुक्त वसोवास गर्ने क्रममा आफ्नो कुलवंशको सुरक्षा खातिर आफू बसे भूगोलको रक्षाका लागि लड्ने युद्धकला र हतियारले युक्त जनता नै सेना हुन् । यसैसँग मेल खाने नेपालको कालीगण्डकी सेरोफेरोमा बाइसे चौविसे राज्यकालका समयमा मगर राज्यका प्रशासनिक नाम कालाशेष र गोराशेष देखापर्छ । पृथ्वीनारायण शाहले यसैको नामबाट गोरखा राज्यमा काला पल्टन र गोरा  पल्टनको नामले दुई छुट्टाछुट्टै पल्टन खडा गर्दछन् । यही पल्टन कालान्तर मागएर गुरुज्यु पल्टन र आधुनिक सेनाको रुपमा स्थापित भएको छ । यस लेखको मुख्य उद्देश्य नै आधुनिक सेनाको विकासको पहिलो आधार जनता हुन् र देशको सार्वभौम रक्षाका लागि उनीहरू नै एक खम्वा हुन् भन्ने रहेको छ । त्यसका साथमा जनता नै राज्यको शक्तिको स्रोत, राज्यका अभिन्न अङ्ग र आधुनिक सेनाको निर्माणपछि उनीहरूको भूमिका भने को देशको आवश्यकता र समय परि स्थति अनुसार सहयोगीको रुपमा योगदान गर्नु हो ।