स्नातकोत्तर तहका विद्यार्थीको पठन बानी तथा पठनप्रतिको अभिवृत्ति

Abstract

पढाइ प्रारम्भिक कक्षादेखि उच्च तहसम्मको ज्ञान आर्जन, समालोचनात्मक चिन्तनक्षमता, सिकाइ उपलब्धिका साथै समग्र व्यक्तित्व विकासको महत्वपूर्ण आधार हो । प्रस्तुत लेख स्नातकोत्तर तहमा अध्ययनरत विद्यार्थीको पठन बानी र पठन अभिवृत्तिको अध्ययनसँग सम्बन्धित छ । यस तहका विद्यार्थीको पठन बानी तथा रुचि, पढाइ तथा डिजिटल पढाइप्रतिको रुचि पहिचान गर्नु यस अनुसन्धानको मुख्य उद्देश्य हो । परिमाणात्मक अनुसन्धान ढाँचामा आधारित यस अनुसन्धानमा सर्वेक्षण विधिलाई उपयोग गरिएको छ । सर्वेक्षण प्रश्नावलीलाई तथ्याङ्क सङ्कलनका साधन बनाइएको छ । निर्दिष्ट विद्यार्थीबाट प्राप्त प्रतिक्रिया तथ्याङ्कशास्त्रीय विश्लेषण गरिएको यस लेखमा प्रस्तुतीकरणमा तालिकीकरण र स्तम्भचित्रको समेत प्रयोग गरिएको छ । यस अनुसन्धानबाट विद्यार्थीको पठन बानी र रुचि मध्यम खालको रहेको, धेरै विद्यार्थीले समीक्षा पढेर पुस्तक छनोट गर्ने गरेको, पढाइबाट मूलतः ज्ञान आर्जनका साथै व्यक्तित्व विकासमा टेवा पुर्याएको देखिन्छ । सामाजिक सञ्जालको अनावश्यक प्रयोग र पढ्ने बानीको अभावले पठन क्षमताको पर्याप्त विकास हुन सकेको छैन । त्यस्तै एकातिर पुस्तकालयमा पर्याप्त पुस्तकको अभाव तथा समसामयिक सामग्रीको अनुपलब्धता देखिन्छ भने अर्कातिर पुस्तकालय गएर नियमित पढ्ने विद्यार्थीको सङ्ख्या अत्यन्त न्यून रहेको छ । पठन  प्रक्रियामा डिजिटल पुस्तकका तुलनामा छापा पुस्तक धेरै सहभागीको रोजाइमा परेका छन् ।  पठनप्रतिको अभिवृत्ति सकारात्मक भए पनि अभ्यासको कमीका कारण अपेक्षाकृत सक्षमता विकास नभएको निष्कर्ष प्राप्त भएको छ । विद्यमान अवस्था सुधार गर्न पढाइको बहुआयामिक फाइदाका बारेमा लक्षित वर्गमा सचेतता वृद्धि गरी पढाइलाई अभियान र कार्यक्रमका रूपमा नियमित रूपमा सञ्चालन गरी पढाइको अवसर उपलब्ध गराउनुपर्ने आवश्यकता रहेको छ । यसबाट पठन बानीमा सुधार र पठनअवधि वृद्धि भई पठन सक्षमता, आलोचनात्मक क्षमता, सिकाइ उपलब्धिका साथै पेसागत र व्यक्तित्व विकासमा समेत योगदान पुग्न सक्छ ।