सङ्घीय नेपालमा एकीकृत बहुभाषा योजना र आवश्यकता

Abstract

यस लेखले नेपालका विगतका संविधानहरूमा भएका भाषासम्बन्धी प्रावधानहरूको जगमा, त्यसमा पनि मुख्य गरेर सङ्घीय नेपालको संविधान २०७२ मा भाएका भाषासम्बन्धी प्रावधानहरूलाई मूलतः आधार मानेर भाषा योजनाको बारेमा अध्ययन र विश्लेषण गरेको छ । भाषाको तथ्याङ्कगत र आर्जन योजनाका प्रकारहरूभन्दा पनि भाषाको स्तरगत योजनाको प्रकारलाई केन्द्रित गरेर यो लेख तयार गरिएको छ । नेपालको विगतका संविधानहरू र अहिलेको संविधानमा भाषासम्बन्धी प्रावधानहरूको पर्याप्त व्यवस्था गरिएको भए तापनि नेपालमा भाषाको योजना त्यसमा पनि भाषाको स्तरगत योजना मुख्य रूपमा या ठोस बृहत्, व्यवस्थित र एकीकृत रूपमा निर्माण गरिएको या बनाइको पाइँदैन । त्यसैले सङ्घीय नेपालमा भाषाको स्तरगत योजनालाई ठोस रूपमा बृहत्, एकीकृत र व्यवस्थित भाषा योजना निर्माण गर्नका निम्ति यो लेख सहयोगी हुने छ । संविधानहरूमा भएका भाषाका प्रावधानहरू, भाषा योजनासम्बन्धी दस्ताबेज, पुस्तक, जर्नलहरू आदिका आधारमा मिश्रित अध्ययन विधि, त्यसमा पनि मुख्यतया गुणात्मक अध्ययन विधिका आधारमा यो लेख लेखिएको छ ।