नेपालमा नारीवादी विमर्शको चिन्तन

Abstract

नेपालमा नारीवादी विमर्शको विकासले परम्परागत पितृसत्तात्मक संरचना, सामाजिक–राजनीतिक परिवर्तन र समानताको आकाङ्क्षाबिचको गतिशील अन्तर्क्रियालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ । यो अध्ययनले नारीवादी विचारधारा तथा आन्दोलनले नेपालमा कानुनी संरचना, लोकतान्त्रिक रूपान्तरण प्रक्रिया र लैङ्गिक न्यायका अवधारणालाई पुनर्परिभाषित गर्न खेलेको निर्णायक भूमिकाको विश्लेषण गर्दछ । अन्तरसम्बन्धीय नारीवादको दृष्टिकोणमा आधारित यो अनुसन्धानले ऐतिहासिक विकासक्रम, नीतिगत सुधार र निरन्तर भइरहेका समाज–राजनीतिक पहलको समीक्षामार्फत महिला अधिकार, सामाजिक मान्यता र लैङ्गिक मुक्तिको अभियानलाई व्याख्या गरेको छ । प्रारम्भिक राजनीतिक सहभागिता र संवैधानिक वकालतदेखि डिजिटल युगको सक्रियता तथा सीमान्तकृत समुदायद्वारा नेतृत्व गरिएका समावेशी अभियानसम्म, नेपालको नारीवादी परिदृश्यले एकातिर उल्लेखनीय उपलब्धि उजागर गर्छ भने अर्कोतिर दीर्घकालीन संरचनागत अवरोधलाई पनि स्पष्ट पार्दछ । नेपालमा वास्तविक लैङ्गिक मुक्ति सुनिश्चित गर्न केवल कानुनी समानता मात्र पर्याप्त हुँदैन, त्यसका लागि समानुपातिक मान्यता, सहभागितामूलक न्याय, रूपान्तरणकारी सामाजिक–राजनीतिक पुनर्संरचना, सारभूत सशक्तीकरण र निरन्तर नारीवादी संलग्नता अपरिहार्य रहन्छ ।