भावना सिद्धान्त र सञ्चारको सिद्धान्तीकरण

Abstract

यो लेखमा वैदिक परम्पराको एक प्रमुख दर्शनको रूपमा प्रतिष्ठित मीमांसा दर्शनको भावना सिद्धान्तबारे विवेचना गरिएको छ । यसमा छवटा उपशीर्षकहरू दिई विभिन्न खण्डमा भावना सिद्धान्तका अनेक पक्ष बारे परिचर्चा गरिएको छ । पहिलो खण्डमा मीमांसा दर्शनका परम्परामा भावना संज्ञाको अर्थ बारे चर्चा गरिएको छ । दोस्रो खण्डमा शाब्दी भावना र आर्थी भावनाको अन्तरसम्बन्ध स्पष्ट पारिएको छ । तेस्रो खण्डमा मीमांसा दर्शनका परिप्रेक्ष्यमा साध्य, साधन र इतिकर्तव्यताको विश्लेषण गरिएको छ । चौथो खण्डमा आर्थी भावना र चोदनाको अन्तरसम्बन्ध स्पष्ट पारिएको छ । पाँचौँ खण्डमा कुमारिल भट्टको ज्ञानविषयक सिद्धान्त र भावना सिद्धान्तको अत्यन्त संक्षिप्त तुलना गरिएको छ । छैटौँ खण्डमा भावना सिद्धान्तको प्रयोग गरी सञ्चारको सिद्धान्तीकरण कसरी भएको छ भन्ने संक्षेपमा चर्चा गरिएको छ ।